Giáo trình Phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học (Giáo trình đào tạo Cao đẳng sư phạm Tiểu học)
Để góp phần đổi mới công tác đào tạo và bồi dưỡng giáo viên tiểu học. Dự án phát triển giáo viên tiểu học đã tổ chức biên soạn các mô-đun đào tạo theo chương trình Cao đẳng sư phạm và chương trình liên thông từ Trung học sư phạm lên Cao đẳng sư phạm; biên soạn các mô-đun bồi dưỡng giáo viên nhằm nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ, cập nhật những đổi mới về nội dung, phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục tiểu học theo chương trình sách giáo khoa tiểu học mới.
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học (Giáo trình đào tạo Cao đẳng sư phạm Tiểu học)", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
Tóm tắt nội dung tài liệu: Giáo trình Phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học (Giáo trình đào tạo Cao đẳng sư phạm Tiểu học)
![Giáo trình Phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học (Giáo trình đào tạo Cao đẳng sư phạm Tiểu học) Giáo trình Phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học (Giáo trình đào tạo Cao đẳng sư phạm Tiểu học)](https://s1.tailieubachkhoa.net/rl6k7x3q9zfh00j8/thumb/2024/01/09/giao-trinh-phuong-phap-day-hoc-toan-o-tieu-hoc-giao-trinh-da_MppSU0QSUS.jpg)
1) Vũ Quốc Chung(chủ biên), Đào Thái Lai, Đỗ Tiến Đạt, Trần Ngọc Lan, Nguyễn Hùng Quang, Lê Ngọc Sơn GIÁO TRÌNH PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TOÁN Ở TIỂU HỌC (Giáo trình Đào tạo CĐSP tiểu học) Hà nội – 2005 LỜI NÓI ĐẦU Để góp phần đổi mới công tác đào tạo và bồi dưỡng giáo viên tiểu học. Dự án phát triển giáo viên tiểu học đã tổ chức biên soạn các mô-đun đào tạo theo chương trình Cao đẳng sư phạm và chương trình liên thông từ Trung học sư phạm lên Cao đẳng sư phạm; biên soạn các mô-đun bồi dưỡng giáo viên nhằm nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ, cập nhật những đổi mới về nội dung, phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục tiểu học theo chương trình sách giáo khoa tiểu học mới. Đặc điểm mới của tài liệu viết theo mô-đun là thiết kế các hoạt động, nhằm tích cực hoá hoạt động học tập của người học, kích thích óc sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề, tự giám sát và đánh giá kết quả học tập của người học; chú trọng sử dụng tích hợp nhiều phương tiện dạy học khác nhau (tài liệu in, băng hình/ băng tiếng...,) giúp người học dễ học, dễ hiểu và gây được hứng thú học tập. Thông qua phương pháp dạy học, giảng viên giúp sinh viên hình thành phương pháp học, khả năng tự học, tự nghiên cứu. Trường Đại học Sư phạm Hà Nội là đơn vị biên soạn tiêu mô-đun Phương pháp dạy học toán ở tiểu học dành cho hệ Cao đẳng sư phạm gồm: Phần 1, với các chủ đề: Chủ đề 1 : Một số vấn đề dạy học toán ở tiểu học Chủ đề 2: Một số phương pháp và hình thức tổ chức dạy học toán ở tiểu học Chủ đề 3: Một số hình thức và phương pháp đánh giá trong học môn toán ở tiểu học Chủ đề 4: Sử dụng thiết bị dạy học toán ở tiểu học Phần 2, với các chủ đề: Chủ đề 1: Lập kế hoạch dạy học môn toán ở tiểu học Chủ đề 2: Dạy học số và phép tính ở tiểu học Chủ đề 3: Dạy học các yếu tố hình học ở tiểu học Chủ đề 4: Dạy học đại lượng và đo đại lượng ở tiểu học Chủ đề 5: Dạy học các yếu tố thống kê ở tiểu học Chủ đề 6: Dạy học giải toán có lời văn ở tiểu học Lần đầu tiên, tài liệu được biên soạn theo chương trình và phương pháp mới, chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót. Ban điều phối Dự án rất mong nhận được những ý kiến đóng góp chân thành của bạn đọc, đặc biệt là đội ngũ giảng viên, sinh viên các trường Sư phạm, giáo viên tiểu học trong cả nước. Trân trọng cảm ơn! Dự án phát triển GVTH Mục tiêu: - Kiến thức: Trang bị cho sinh viên những hiểu biết đại cương về phương pháp dạy học toán ở tiểu học: mục tiêu, cấu trúc nội dung, chuẩn kiến thức và kĩ năng, hệ thống các phương pháp trong dạy học toán ở tiểu học, các hình thức và phương pháp kiểm tra đánh giá, cách sử dụng thiết bị trong dạy học toán ở tiểu học. - Kĩ năng: Trang bị cho sinh viên những những kiến thức và kĩ năng dạy học các mạch kiến thức: số và phép tính, các yếu tố hình học, đại lượng và đo đại lượng, các yếu tố thống kê, giải toán có lời văn trong chương trình môn toán tiểu học. - Thái độ: Hình thành phẩm chất cần thiết của người giáo viên tiểu học: yêu nghề, mến trẻ, có ý thức trách nhiệm, có khả năng tự học, tự bồi dưỡng. Nội dung: Phần 1 Chủ đề 1 : Một số vấn đề dạy học toán ở tiểu học Chủ đề 2: Một số phương pháp và hình thức tổ chức dạy học toán ở tiểu học Chủ đề 3: Một số hình thức và phương pháp đánh giá trong học môn toán ở tiểu học Chủ đề 4: Sử dụng thiết bị dạy học toán ở tiểu học Phần 2 Chủ đề 1: Lập kế hoạch dạy học môn toán ở tiểu học Chủ đề 2: Dạy học số và phép tính ở tiểu học Chủ đề 3: Dạy học các yếu tố hình học ở tiểu học Chủ đề 4: Dạy học đại lượng và đo đại lượng ở tiểu học Chủ đề 5: Dạy học các yếu tố thống kê ở tiểu học Chủ đề 6: Dạy học giải toán có lời văn ở tiểu học Tài liệu tham khảo: 1. Phương pháp dạy học môn Toán ở Tiểu học (Giáo trình từ xa. Đỗ Trung Hiệu - Đỗ Đình Hoan - Vũ Dương Thụy - Vũ Quốc Chung. Nhà xuất bản Giáo dục, 1995). 2. Phương pháp dạy học Toán (Giáo trình Trung học Sư phạm. Hà Sĩ Hồ - Đỗ Đình Hoan - Đỗ Trung Hiệu). 3. Một số vấn đề cơ sở về phương pháp dạy học Toán ở cấp I phổ thông (Tài liệu tham khảo. Hà Sĩ Hồ. Nhà xuất bản Giáo dục, 1995). 4. Hướng dẫn thực hành dạy học ngày nay (Geoffrey Petty. Nhà xuất bản GiStanley Thornes Tài liệu dịch của dự án Việt Bỉ). 5. Dạy trẻ học (Tài liệu dịch của Robert Fisher .Tai liệu dịch của dự án Việt Bỉ). 6. Phạm Văn Hoàn – Trần Thúc Trình – Nguyễn Gia Cốc, Giáo dục học môn toán, NXB Giáo dục, Hà Nội, 1981. 7. Nguyễn Bá Kim, Phương pháp giảng dạy toán học, NXB ĐHSP, Hà Nội, 2003. 8. Phương pháp dạy học toán cấp 1. Trung tâm nghiên cứu đào tạo bồi dưỡng giáo viên, Hà Nội, 1990. 9. Đỗ Trung Hiệu và nhiều tác giả, Phương pháp dạy học môn toán ở tiểu học, NXB Đại học sư phạm Hà Nội, Hà Nội, 1995. 10. Ann Sawyer, Development in primary matematics teaching, David Fulton Publish, London, 1993 11. Peter Schwartz, Stewart Menin and Graham Webb, Problem-based learning, case studies, experience and practice , Individual Contributor, London, 2001. 12. Phương pháp dạy hoc toán ở tiểu học- Tập 2. Phần thực hành giải toán, Đỗ Trung Hiệu,Nguyễn Hùng Quang, Kiều Đức Thành, NXB giáo dục 2000. 13. Thực hành giải toán tiểu học .T ập 1 + 2.Trần Diên Hiển. NXB Đại học sư phạm 2004. 14. SGK,SGV Toán 1, Toán2, Toán 3,Toán4, Toán5. 15. Chương trình tiểu học – Bộ giáo dục đào tạo .NXB giáo dục 2002. PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TOÁN (PHẦN MỘT) Chủ đề 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ DẠY HỌC TOÁN Ở TIỂU HỌC (4tiết ) Mục tiêu: - Kiến thức: Giúp sinh viên có những hiểu biết: + Học sinh tiểu học học toán như thế nào? Cần chú ý gì trong dạy học toán tiểu học; + Mục tiêu dạy học toán tiểu học? Mối quan hệ về mục tiêu của từng lớp và của cả cấp học; + Các quan điểm cơ bản của việc lựa chọn, sắp xếp nội dung môn toán tiểu học; + Chuẩn học tập môn toán tiểu học. - Kĩ năng: Hình thành và phát triển một số kĩ năng: + Quan sát và phân tích sự phát triển tư duy toán học của học sinh tiểu học, biết vận dụng những hiểu biết vào quá trình dạy học; + Xác định đúng, đủ mục tiêu bài học; + Phân tích mối quan hệ và sự kết hợp giữa các nội dung từng mạch kiến thức, từng lớp; + Biết thiết kế bài kiểm tra kết quả học tập của học sinh sau một giai đoạn học tập. - Thái độ: Bồi dưỡng: + Thái độ chu đáo, tận tình, chăm lo đúng cách việc học của học sinh tiểu học; + Tinh thần trách nhiệm trong dạy học toán; + Tác hại của việc nhận thức sai hoặc không đầy đủ quan điểm cơ bản xây dưng chương trình; + Ý thức kỉ luật trong lao động dạy học - dạy học theo chuẩn Nội dung chủ đề: 1. Học sinh tiểu học học toán như thế nào và những điểm cần chú ý trong dạy học toán ở tiểu học 2. Mục tiêu dạy học môn toán tiểu học 3. Chương trình môn toán tiểu học 4. Chuẩn học tập môn toán tiểu học 1.1 Học sinh tiểu học học toán như thế nào và những điểm cần chú ý trong dạy học toán ở tiểu học HĐ1: Tìm hiểu học sinh tiểu học học toán như thế nào? Thông tin: - Học sinh tiểu học thường tri giác trên tổng thể. Về sau, các hoạt động tri giác phát triển và được hướng dẫn bởi các hoạt động nhận thức khác nên chính xác hơn. Chú ý không chủ định chiếm ưu thế ở học sinh tiểu học. Sự chú ý của học sinh tiểu học còn phân tán, dễ bị lôi cuốn vào các trực quan, gợi cảm, thường hướng ra bên ngoài vào hành động, chưa có khả năng hướng vào bên trong, vào tư duy. Trí nhớ trực quan- hình tượng và trí nhớ máy móc phát triển hơn trí nhớ logic, hiện tượng hình ảnh cụ thể dễ nhớ hơn các câu chữ trừu tượng, khô khan. Trí tưởng tượng còn chịu tác động nhiều của hứng thú, kinh nghiệm sống, mẫu vật đã biết. - Băng (trích): Diện tích hình bình hành Nhiệm vụ: 1. Nghe giới thiệu khái quát về đặc điểm sự phát triển tư duy toán học của học sinh tiểu học; 2. Xem băng, ghi chép, liên hệ với những hiểu biết về đặc điểm tư duy của học sinh tiểu học; 3. Thảo luận: Đặc điểm sự phát triển tư duy toán học của học sinh tiểu học. Đánh giá: 1. Sự phát triển tư duy toán học của học sinh tiểu học có đặc điểm gì; 2. Quan sát một số trẻ em lứa tuổi tiểu học để kiểm tra lại ý kiến của bản thân. Thông tin phản hồi: - Lứa tuổi tiểu học (6-7 tuổi đến 11-12 tuổi) là giai đoạn mới của phát triển tư duy- giai đoạn tư duy cụ thể. Trong một chừng mực nào đó, hành động trên các đồ vật, sự kiện bên ngoài còn là chỗ dựa hay điểm xuất phát cho tư duy. Các thao tác tư duy đã liên kết với nhau thành tổng thể nhưng sự liên kết đó chưa hoàn toàn tổng quát. Học sinh có khả năng nhận thức về cái bất biến và hình thành khái niệm bảo toàn, tư duy có bước tiến rất quan trọng, phân biệt được phương diện định tính với định lượng- điều kiện ban đầu cần thiết để hình thành khái niệm “số”. Chẳng hạn: học sinh lớp 1 đã nhận thức cái bất biến là sự tương ứng 1-1 không thay đổi khi thay đổi cách sắp xếp các phần tử (dựa vào lớp các tập hợp tương đương), từ đó hình thành khái niệm bảo toàn “số lượng” của các tập hợp trong lớp các tập hợp đó; phép cộng có phép toán ngược trong tập hợp các số tự nhiên. Học sinh cuối cấp học có những tiến bộ về nhận thức không gian như phối hợp cách nhìn một hình hộp từ các phía khác nhau, nhận thức được các quan hệ giữa các hình với nhau ngoài các quan hệ trong nội bộ một hình. Học sinh tiểu học bước đầu có khả năng thực hiện việc phân tích tổng hợp, trừu tượng hoá- khái quát hoá và những hình thức đơn giản của sự suy luận, phán đoán. Ở học sinh tiểu học, phân tích và tổng hợp phát triển không đồng đều, tổng hợp có khi không đúng hoặc không đầy đủ, dẫn đến khái quát sai trong hình thành khái niệm. Khi giải toán, thường ảnh hưởng bởi một số từ “thêm”, “bớt”, “nhiều gấp” ... tách chúng ra khỏi điều kiện chung để lựa chọn phép tính ứng với từ đó, do vậy dễ mắc sai lầm. Các khái niệm toán học được hình thành qua trừu tượng hoá và khái quát hoá nhưng không thể chỉ dựa vào tri giác bởi khái niệm toán học còn là kết quả của các thao tác tư duy đặc thù. Có hai dạng trừu tượng hoá: sự trừu tượng hoá từ các đồ vật, hiện tượng cảm tính và sự trừu tượng hoá từ các hành động. Khi thực hiện trừu tượng hoá nhằm rút ra các dấu hiệu bản chất, chẳng hạn: thông qua trừu tượng hoá từ các đồ vật (tập hợp cụ thể) loại bỏ đặc tính màu sắc, kích thước hình thành lớp các tập hợp tương đương, sau đó chỉ quan tâm đến cái chung giữa lớp các tập hợp tương đương đó, đi đến khái niệm “số” (trừu tượng hoá trên các hành động). Học sinh tiểu học, nhất là các lớp đầu cấp thường phán đoán theo cảm nhận riêng nên suy luận thường mang tính tuyệt đối. Trong học toán, học sinh khó nhận thức về quan hệ kéo theo trong suy diễn. Chẳng hạn đáng lẽ hiểu: “12 = 3x4 nên 12: 3 = 4”, thì lại coi đó là hai mệnh đề không có quan hệ với nhau. Các em khó chấp nhận các giả thiết, dữ kiện có tính chất hoàn toàn giả định bởi khi suy luận thường gắn với thực tế, phép suy diễn của “hiện thực”. Bởi vậy khi nghe một mệnh đề toán học các em chưa có khả năng phân tích rành mạch các thuật ngữ, các bộ phận của câu mà hiểu nó một cách tổng quát. HĐ2: Phát hiện những điểm cần chú ý trong dạy học toán ở tiểu học? Thông tin: - Trong dạy học tiểu học quan điểm “thống trị” là quan điểm tâm lý học, nhưng trong dạy học toán cần thấy vai trò chủ đạo của quan điểm logic và toán học, coi logic học hình thức là cơ sở quan trọng của nó. Thực tế, quan tâm đến đặc điểm lứa tuổi chính là tăng cường sức mạnh của logic trong quá trình nhận thức ở học sinh tiểu học. Không thể dạy học toán mà không nắm vững đặc thù của toán học nói chung, không nắm vững những kiến thức toán học cơ bản, cần thiết liên quan đến các kiến thức cần dạy, Lịch sử toán học đã chỉ ra rằng toán học xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, toán học còn phát triển theo yêu cầu của nội tại toán học. - Băng (trích): so sánh số bé bằng một phần mấy số lớn - Tự đọc, nghiên cứu SGK, SGV toán tiểu học để thấy được những đặc thù của toán học. Nhiệm vụ: 1. Xem băng, ghi chép, liên hệ với những hiểu biết về dạy học toán tiểu học; 2. Thảo luận: tại sao trong dạy học toán tiểu học cần kết hợp quan đ000iểm logic và quan điểm phát triển tâm lí lứa tuổi. Đánh giá: 1. Tại sao trong dạy học toán cần kết hợp quan điểm logic và quan điểm phát triển tâm lí lứa tuổi. 2. Việc nắm vững các phương pháp cơ bản, đặc thù của toán học nói chung có ý nghĩa gì trong dạy học toán ở tiểu học. Thông tin phản hồi: Đối tượng toán học ngay từ đầu là các đối tượng trừu tượng, nên đối với toán học đó là sự trừu tượng hoá trên các trừu tượng hoá liên tiếp trên nhiều tầng bậc. Sự trừu tượng hoá liên tiếp luôn gắn với sự khái quát hoá liên tiếp và với lí tưởng hoá. Toán học sử dụng phương pháp suy diễn, nó là phương pháp suy luận làm cho toán học phân biệt với các khoa học khác. Tư duy của học sinh tiểu học đang trong giai đoạn “tư duy cụ thể”, chưa hoàn chỉnh, vì vậy việc nhận thức các kiến thức toán học trừu tượng khái quát là vấn đề khó đối với các em. Trong dạy học, cần nắm vững sự phát triển có quy luật của tư duy học sinh, đánh giá đúng khả năng hiện có và khả năng tiềm ẩn của học sinh. Từ đó, có những biện pháp sư phạm thích hợp với trình độ phát triển tâm lí và phù hợp việc nhận thức các kiến thức toán học ở tiểu học. Trong dạy học toán ở tiểu học cần chú ý đến sự tồn tại của ba thứ ngôn ngữ có quan hệ đến nhận thức của học sinh: ngôn ngữ với các thuật ngữ công cụ; ngôn ngữ kí hiệu; ngôn ngữ tự nhiên. 1.2 Mục tiêu dạy học môn toán tiểu học HĐ1: Tìm hiểu mục tiêu chung dạy học môn toán tiểu học Thông tin: Mục tiêu dạy học môn toán tiểu học nhằm giúp học sinh: - Có những kiến thức cơ bản ban đầu về số học các số tự nhiên, phân số, số thập phân; các đại lượng thông dụng; một số yếu tố hình học và thống kê đơn giản. - Hình thành các kỹ năng thực hành tính, đo lường, giải bài toán có nhiều ứng dụng thiết thực trong đời sống. - Góp phần bước đầu phát triển năng lực tư duy, khả năng suy luận hợp lí và diễn đạt chúng (nói và viết) cách phát hiện và cách giải quyết những vấn đề đơn giản, gần gũi trong cuộc sống; kích thích trí tưởng tượng; gây hứng thú học tập toán; góp phần hình thành bước đầu phương pháp tự học và làm việc có kế hoạch khoa học, chủ động, linh hoạt, sáng tạo. Nhiệm vụ: 1. Nghiên cứu chương trình, SGK, SGV môn toán tiểu học để tìm hiểu mục tiêu dạy học; 2. Thảo luận: Những điểm mới về mục tiêu dạy học toán tiểu học. Đánh giá: 1. Nêu mục tiêu dạy học toán tiểu học 2. Nêu những điểm mới về mục tiêu dạy học toán tiểu học Thông tin phản hồi: - Mục tiêu dạy học toán tiểu học nhấn mạnh đến việc giúp học sinh có những kiến thức và kỹ năng cơ bản, thiết thực, có hệ thống nhưng chú ý hơn đến tính hoàn chỉnh tương đối của các kiến thức và kỹ năng cơ bản đó. Chẳng hạn, ở lớp 1 học sinh biết đọc, đếm, viết, so sánh các số đến 10 mới chuyển sang giới thiệu khái niệm ban đầu về phép cộng v.v... Ngoài các mạch kiến thức quen thuộc, ở tiểu học có giới thiệu một số yếu tố thống kê có ý nghĩa thiết thực trong đời sống. - Quan tâm đúng mức hơn đến: . Rèn luyện khả năng diễn đạt, ứng xử, giải quyết các tình huống có vấn đề; . Phát triển năng lực tư duy theo đặc trưng của môn toán; . Xây dựng phương pháp học t ... c Toán ở giai đoạn một(Thô sơ) Thông tin: Xem bộ đồ dùng dạy học toán ở tiểu học (lớp 1, 2, 3và tài liệu hướng dẫn sử dụng). Nhiệm vụ: NV1: Chia nhóm để tìm hiểu cấu tạo và cách dùng rồi ghi ra giấy các phương tiện và đồ dùng dạy học Toán của các lớp 1, 2, 3. NV2: Đại diện các nhóm lên trình bày giới thiệu cấu tạo và công dụng các phương tiện và đồ dùng dạy học Toán ở mỗi lớp. Nêu ví dụ cách dùng của một số phương tiện dạy học cụ thể. NV3: Nhận xét trình bày của các nhóm sinh viên, bổ sung (nếu cần). Đánh giá: + Nêu một sốđồ dùng dạy học thường dùng trong dạy học toán ở lớp 1; 2; 3? + Chỉ ra công dụng của một số đồ dùng trong các tiết dạy học toán cụ thể? nêu cách sử dụng một số đồ dùng dạy học đó cho hiệu quả. Thông tin phản hồi: A. Bộ đồ dùng dạy – học số và phép tính Cấu tạo - Lớp 1 gồm có – 2 bộ số in (0, 1, 2, 3... 9) – 10 hình tam giác – 1 bộ số dạy viết (0, 1, 2, 3, ...9) – 10 hình tam giác vuông cân – 2 bộ dấu (+, -, =, >, <) – 20 que tính – 10 khuôn hình tròn – 10 thẻ bó 1 chục que tính – 10 khuôn hình bướm – 1 thẻ bó que tính 10 chục (100 que) tính) – 10 hình tròn – 10 ô trống – 10 hình vuông Lớp 2 gồm có:– Bộ đồ dùng dạy – học phép nhân, phép chia trong phạm vi 5. + 10 thẻ in 2 chấm tròn + Hình vuông chia 2 + 10 thẻ in 3 chấm tròn + Hình vuông chia 3 + 10 thẻ in 4 chấm tròn + Hình vuông chia 4 + 10 thẻ in 5 chấm tròn + Hình vuông chia 5 – Bộ đồ dùng dạy – học phép cộng, phép trừ có nhớ: + 10 thẻ vẽ bó que tính gồm 1 chục que. + 20 thẻ vẽ que tính (mỗi thẻ in hình 1 que tính) + 20 que tính rời – 4 bộ chữ số từ 0 - 9 – 2 bộ dấu (+, -, ×, :, =, >, <) – Bộ đồ dùng dạy hình thành số trong phạm vi 1000 và các phép tính cộng, trừ:+ 10 bảng ô vuông in 100 ô vuông (mỗi tấm có 100 ô vuông) – + 10 tấm in 10 ô vuông + 2 tấm in 1 ô vuông. + 2 tấm in 2 ô vuông. + 2 tấm in 3 ô vuông. + 2 tấm in 4 ô vuông. + 2 tấm in 6 ô vuông. + 2 tấm in 7 ô vuông. + 2 tấm in 8 ô vuông. + 2 tấm in 9 ô vuông. + 2 tấm in 5 ô vuông. + 10 tấm in 10 ô vuông. Lớp 3 gồm có. – Bộ các số 1, 10, 100, 1000, 10000: + 10 tấm nhựa trắng ghi số 1000 + 10 tấm nhựa trắng ghi số 10000 + 10 tấm nhựa trắng hình e líp ghi số 1 + 10 tấm nhựa trắng hình e líp ghi số 10 + 10 tấm nhựa trắng hình e líp ghi số 100 – Bộ chấm tròn hoặc bảng nhân, bảng chia: + 10 tấm nhựa in 6 chấm tròn + 10 tấm nhựa in 7 chấm tròn + 10 tấm nhựa in 8 chấm tròn + 10 tấm nhựa in 9 chấm tròn – 15 bảng ô vuông (mỗi bảng có 100 ô vuông) – 10 thẻ ô vuông (mỗi thẻ có 10 ô vuông) – 10 ô vuông nhỏ. Công dụng: Sử dụng các bộ đồ dùng dạy – học số và các phép tính này có ý nghĩa vô cùng to lớn trong hình thành các kiến thức toán học rất trừu tượng và khái quát như khái niệm số tự nhiên, so sánh sắp thứ tự, phép cộng, phép trừ, phép nhân, phép chia và mối quan hệ giữa các phép tính. Chẳng hạn, khi dạy bài số 3, giáo viên sử dụng 3 que tính, 3 hình tam giác, 3 hình vuông, 3 hình tròn để hình thành khái niệm số 3 cho học sinh. Hay khi dạy bài phép nhân, nếu không sử dụng 5 tấm nhựa in 2 chấm tròn thì giáo viên không thể giải thích cho học sinh mối quan hệ giữa phép cộng 2 + 2 + 2 + 2 + 2 với phép nhân 2 × 5. B. Bộ đồ dùng dạy – học đại lượng và đo đại lượng ở lớp 1, 2, 3. Cấu tạo: * Lớp 1 gồm có: – Một mặt đồng hồ có 2 kim (1 kim chỉ giờ, 1 kim chỉ phút) – Thước có vạch chia thành từng xăngtimét. * Lớp 2 gồm có: – Bộ thước dạy về mm, cm, dm, m: + 1 thước 1 m + 1 thước 0,5m – Bộ chai 1 lít, ca lít và phễu. – Cân đĩa và quả cân 1 kg. – Mô hình đồng hồ quay được kim giờ và kim phút, mặt đồng hồ có 2 vòng số. * Lớp 3 gồm có: – Thước đo độ dài dạy mm, cm, dm, m – Cân đĩa và hộp quả cân. – Mô hình đồng hồ quay được kim giờ và kim phút, có các vạch chia rõ ràng. Công dụng Sử dụng đồ dùng dạy – học đại lượng và đo đại lượng ở lớp 1, 2, 3 để hình thành những biểu tượng về khối lượng, dung tích, độ dài... rất trừu tượng đối với học sinh ở giai đoạn 1. Đồng thời hình thành cho học sinh những kĩ năng sử dụng cân đĩa, cân đồng hồ để đo khối lượng, sử dụng thước có vạch chia để đo độ dài của các vật trong cuộc sống. Ví dụ: Việc giải thích bằng ngôn từ cho học sinh lớp 2 hiểu thế nào là sức chứa của vật rất khó. Để giúp học sinh hiểu được sức chứa của vật, giáo viên phải cho học sinh thực hành đổ nước từ chậu vào chai, rồi đổ nước từ chai vào các ca. Điều đó chứng tỏ tầm quan trọng của bộ dụng cụ lít trong khi dạy bài Lít – toán 2. C. Bộ đồ dùng dạy – học các yếu tố hình học ở lớp 1, 2, 3. Cấu tạo: * Lớp 1 gồm: – 1 hình tròn – 1 hình vuông – 1 hình tam giác thường – 1 hình tam giác đều – 1 đoạn thẳng – 2 tam giác vuông để ghép thành hình chữ nhật – 2 tam giác vuông cân để ghép thành hình vuông Những chi tiết dạy hình học đều được gắn nam châm phía sau. * Lớp 2 gồm: – 1 hình vuông – 4 hình tam giác vuông cân – 1 hình chữ nhật – 1 hình bình hành – 1 hình thang – 1 hình tứ giác * Lớp 3 gồm: – 1 êke bằng nhựa – 1 com pa – 8 tam giác vuông cân bằng nhau – Lưới ô vuông kích thước 10 cm × 10cm, mỗi ô vuông có 1 cạnh 1cm – 1 hình chữ nhật – 1 hình vuông Công dụng: Sử dụng bộ đồ dùng dạy – học này nhằm hình thành biểu tượng đúng về các hình hình học: hình vuông, hình tam giác, hình tròn, hình chữ nhật, hình tứ giác. Giúp học sinh lĩnh hội một cách dễ dàng các kiến thức trừu tượng như khái niệm diện tích một hình, khái niệm chu vi, điểm, đoạn thẳng, điểm ở trong, điểm ở ngoài 1 hình,... Theo yêu cầu cơ bản, giáo viên chỉ tiến hành các thao tác mẫu trên đồ dùng biểu diễn hình học để kiểm tra kết quả làm việc của học sinh, chuẩn hóa các thao tác để đưa ra hình ảnh trực quan, đẹp nhất. (Chú ý: nếu học sinh thao tác tốt trên đồ dùng thì giáo viên gọi học sinh đó lên bảng thực hiện các thao tác mẫu). 4.4. Một số phương tiện dạy học hiện đại có thể dùng trong dạy học Toán ở Tiểu học HĐ 4: Tìm hiểu một số phương tiện dạy học hiên đại có thể sử dụng trong dạy học toan ở tiểu học Thông tin: 4.4.1. Sử dụng đèn chiếu (Over head) để dạy học Toán ở Tiểu học * Cấu tạo Bao gồm các bộ phận cơ bản: 1. Gương 6. Công tắc chuyển đổi đèn 2. Thấu kính 7. Bộ phận để dây nguồn 3. Chốt mở nắp đậy 8. Gương phản xạ 4. Công tắc nguồn 9. Núm chỉnh độ hội tụ 5. Mặt kính 10. Cột trụ * Một số chỉ tiêu kĩ thuật a. Nguồn cung cấp: 220V AC (dòng điện xoay chiều) b. Dòng điện tối đa: 2,5A; cầu chì: 2,5A c. Bóng đèn: Đèn Halogen 24V – 275W d. Gương: 140mm * 70mm * 3mm e. Trọng lượng: 9 – 10kg f. Cường độ sáng: 3500 lumen g. Diện tích sử dụng: 315mm * 315mm * Hướng dẫn sử dụng maý chiếu Chuẩn bị: – Mở hộp và lấy nắp bảo vệ mặt kính máy chiếu. – Dùng hai tay nắm chắc vào hai cạnh của máy chiếu, đưa máy ra khỏi hộp và đặt vào vị trí cần chiếu. – Dùng tay phải mở lẫy giữa cột trụ bằng cách kéo nhẹ lẫy ra phía ngoài, tay trái cầm đầu thanh trụ đưa lên trên sao cho vuông góc với mặt máy chiếu khớp đúng vào lẫy giữ cột trụ. + Chú ý tắt công tắc nguồn trước khi cắm điện + Trước khi bật đèn phải mở gương và đặt đèn điều chỉnh hoạt động cho đúng vị trí. Sử dụng: – Đặt máy chiếu lên bề mặt phẳng và vững trãi với một độ cao hợp lí nhất. – Cắm phích cắm vào ổ điện và bật công tắc nguồn. – Đặt tấm bản trong lên mặt kính và chỉnh núm điều chỉnh độ hội tụ từ từ cho đến khi nhận được hình ảnh rõ nét và trung thực nhất. – Lưu ý: + Nếu vặn núm điều chỉnh càng lên cao thì độ hội tụ và diện tích sử dụng càng kém và nhỏ, lúc này hình ảnh sẽ không rõ nét và rất mờ. Ngược lại, nếu vặn núm điều chỉnh càng xuống thấp thì độ hội tụ và diện tích sử dụng càng rõ nét và rộng (khi độ hội tụ đúng tiêu điểm thì nét nhất). + Độ cao của hình ảnh được thay đổi bằng cách di chuyển phần đỉnh gương lên hoặc xuống. Cách soạn nội dung lên tấm bản trongđể chiếu * Nguyên liệu: + Tấm bản trong (giấy bóng kính) dùng cho máy chiếu * Cách làm: + Nếu như có máy vi tính chúng ta sẽ trình bày bài giảng hay hình ảnh cần minh họa trên máy sau đó in ra giấy khổ A4,(in trực tiếp lên bản giấy trong hoặc dùng máy photo in ra tấm bản trong). * Lưu ý: + Khi trình bày trên máy nên dùng cỡ chữ in đậm và to hơn cỡ chữ khi soạn thảo văn bản bình thường để khi chiếu lên màn hình học sinh có thể quan sát rõ ràng. + Khi in từ giấy ra tấm bản trong qua máy photo hoặc máy in chúng ta không nên dùng khi máy photo hay máy in đã quá nóng vì như vậy sẽ làm quăn tấm bản trong hoặc dính vào máy. Chỉ nên dùng khi máy in hay máy photo mới bắt đầu chạy. Với những loại máy in có khả năng in màu thì hình ảnh khi chiếu lên màn chiếu vẫn giữ được những nét chân thật, sinh động và hết sức trực quan. + Nếu như không có điều kiện trình bày bài giảng hay hình ảnh cần minh họa trên máy vi tính thì chúng ta có thể viết trực tiếp lên tấm bản trong bằng loại bút đặc chủng. Nói tóm lại, khi sử dụng máy chiếu Overhead phục vụ cho công tác giảng dạy cũng như các hoạt động khác, là người giáo viên đã bước đầu góp phần vào công cuộc đổi mới phương pháp – phương tiện dạy học hiện nay.không 4.4.2. Sử dụng phần mềm dạy học với sự hỗ trợ của máy tính Hiện nay có nhiều phần mền có thể khai thác sử dụng trong dạy học Toán ở tiểu học. Ở đây chỉ giới thiệu sơ lược một phần mềm đã khá thông dụng trong thực tiễn (có nhiều GV tiểu học đã biết sử dụng trong dạy học toán ở tiểu học và các hoạt động chuyên đề) đó là phần mềm PowerPoint. Phần mềm PowerPoint có trong hầu như tất cả các máy vi tính hiện nay, ở mức độ đơn giản nó khá dễ sử dụng, do các trang văn bản đã được tạo sẵn,chỉ cần đưa các nội dung dạy học vào là có thể trình chiếu( khi muốn khai thác các chức năng về biểu diễn các hình động thì cần nghiên cứu sâu hơn).Xem cuốn:Tự học PowerPoint 2000 trong 10 tiếng đồng hồ Thạc sĩ Trung Tín và Kiều Hoa NXB Thanh niên Hoặc xem tài liệu tham khảo {6} * Các bước thiết kế bài giảng trên phần mềm PowerPoint. Nguyên tắc thiết kế bài giảng điện tử trên phần mềm Power Point: Các bài giảng điện tử thiết kế trên phần mềm Power Point cần đảm bảo một số nguyên tắc sau: Thứ nhất, đảm bảo tính khoa học: Nguyên tắc này yêu cầu nội dung của các slides phải phù hợp với nội dung bài giảng và đảm bảo được mục tiêu bài học đã xây dựng. Đồng thời thể hiện được tính cập nhật của các phương tiện kĩ thuật hiện đại vào trong quá trình dạy học ở các nhà trường, làm cho nhà trường gắn với sự tiến bộ của khoa học và công nghệ mới. Thứ hai, đảm bảo tính khả thi: Nguyên tắc này yêu cầu các bài giảng đó dạy được ngay ở trên lớp nếu có đủ các điều kiện phương tiện vật chất, đảm bảo tính tích cực hóa của người học và đảm bảo quỹ thời gian cho phép. Thứ ba, đảm bảo tính thẩm mĩ: Nguyên tắc này yêu cầu các tranh vẽ hoặc hình ảnh phải sáng sủa, rõ nét, tỉ lệ giữa các đường nét, hình khối phải cân xứng, màu sắc hài hòa, không làm chói mắt học sinh hay làm cho học sinh khó phân biệt các chi tiết, hình khối. Các slides phải tạo được sự thích thú cho giáo viên và học sinh khi sử dụng, kích thích lòng yêu nghề, yêu môn học. Các tranh ảnh đưa vào phải phù hợp với tâm lí của trẻ con. Thứ tư, nguyên tắc đảm bảo tính sư phạm: Nguyên tắc này nhằm đảm bảo các slides phải phù hợp với tiến trình bài giảng, phù hợp với khả năng tiếp thu kiến thức và kĩ năng, kĩ xảo của học sinh, giúp cho giáo viên có thể truyền đạt cho học sinh các kiến thức, kĩ xảo tay nghề phức tạp một cách thuận lợi, làm cho học sinh phát triển khả năng nhận thức và tư duy logic. Cấc nội dung cần thiết có thể gọi lại nhanh chóng.Đồng thời, các slides phải phù hợp với sự phát triển trí lực và tâm lí cũng như sự chuẩn bị học tập của học sinh. Như vậy, bài giảng sẽ gây được hứng thú, ham thích học tập của học sinh, góp phần nâng cao hiệu quả của giờ học, không quá lạm dụng và tuyệt đối hoá phần mềm dạy học. * Các bước thiết kế bài giảng điện tử trên phần mềm Power Point: a. Chuẩn bị “kịch bản” cho bài giảng: Trong bước này, giáo viên cần nghiên cứu kĩ nội dung bài giảng, xác định mục tiêu cần đạt được của bài học, từ đó có nội dung và phương pháp phù hợp. Đó chính là cơ sở để thiết kế các slides trong bài giảng. (Thực chất đây chính là bước soạn giáo án chi tiết cho bài giảng). b. Thiết kế các slides với nội dung trên, tạo những hình ảnh, hiệu ứng và các lệnh điều khiển phù hợp với yêu cầu sư phạm của bài giảng. c. Cài đặt cấu hình, sắp xếp các lệnh trình diễn cho các Slides show sao cho hợp lí với từng khoảng dừng và quỹ thời gian cho phép để chuẩn bị cho công việc trình diễn. d. Trình diễn bài giảng ở trên lớp. Xem băng minh họa của hai bài: "Diện tích xung quanh, diện tích toàn phần của hình hộp chữ nhật" và bài "Thể tích hình hộp chữ nhật ở Toán 5. Hai bài này đã được sử dụng phần mềm Powerpoint. Tác giả kịch bản Trần Ngọc Lan; người thể hiện kịch bản thành các slides show Phạm Thị Thu Phương Sinh viên K50 Khoa Giáo dục tiểu học. Nhiệm vụ: NV1: Nêu tên một số phương tiện dạy học hiện đại có thể sử dụng trong dạy học toán ở tiểu học. NV2: Thảo luận nhóm về mặt tích cực khi sử dụng máy chiếu qua đầu và các phần mền dạy học với sự hỗ trợ của máy tính vi tính khi dạy học toán ở tiểu học? NV3: Thảo luận nhóm về nhưng khó khăn bước đầu có thể gặp phải khi sử dụng máy chiếu qua đầu và các phần mền dạy học với sự hỗ trợ của máy tính vi tính khi dạy học toán ở tiểu học? Đánh giá: +Trình bày các việc cần làm khi soạn nội dung day học toán trên bản trong để dạy học với sự hỗ trợ của máy chiếu qua đầu. +có nên sử dụng máy chiếu để dạy tất cả các nội dung môn toán ở tiểu học không? vì sao? Cho ví dụ về một số nội dung môn Toán có thể sử dụng máy chiếu có hiệu quả và một số nội dung môn Toán có thể sử dụng máy chiếu không hiệu quả? +Trình bày các việc cần làm khi soạn nội dung day học toán để dạy học với sự hỗ trợ của máy vi tính và phần mềm Powerpoint. + Nên sử dụng máy tính và phần mền Powerpoint để dạy nội dung nào trong môn toán ở tiểu học? vì sao? Cho ví dụ về một số nội dung môn Toán có thể sử dụng máy vi tính và phần mềm Powerpoint có hiệu quả ? + Mỗi nhóm thực hành chọn nội dung môm toán ở tiểu học để soạn một tiết có thể dạy với sự hỗ trợ của máy chiếu, một tiết có thể dạy với sự hỗ trợ của máy vi tính và phần mềm Powerpoint. Thông tin phản hồi: (Đọc lại các thông tin đã cung cấp ở trên) Chú ý: Dạy học môn toán ở tiểu học có sử dụng các phương tiện hiện đại nói trên là bước đầu thực hiện đổi mới phương tiện dạy học, góp phần từng bước nâng cao dần kỹ năng sử dụng phương tiện hiên đại vào dạy học trong nhà trường. Một mặt góp phần kích thích hứng thú học tập của HS nâng cao hiệu quả giờ dạy, mặt khác cũng chính là chúng ta đang tự hoàn thiện dần năng lực nghề nghiệp theo chuẩn mà GV tiểu học cần đạt tới trong thời kỳ công nghiệp hoá,hiện đại hoá hiện nay. Vì vậy giai đoạn đầu thực hành chắc chắn sẽ gặp nhiều khó khăn từ nhiều góc độ như: phương tiện chưa đồng bộ, thói quen ngại tiếp cận cái mới, chưa có kỹ năng vì vậy việc sử dụng phương tiện nên còn lúng túng mất nhiều thời gian. Điều đó cần sự quyết tâm cao và tinh thần tự học của mỗi người.
File đính kèm:
giao_trinh_phuong_phap_day_hoc_toan_o_tieu_hoc_giao_trinh_da.pdf