Bài giảng Tuyến nội tiết

1C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
 Giới thiệu
 Tuyến nội tiết
 Không có ống dẫn
 Sản phẩm là hormone
 Cơ quan chịu tác động của hormone là cơ quan đích
 Với một lượng rất nhỏ nhưng gây ra tác động rất mạnh
 Chỉ tham gia điều hòa các quá trình sinh lý
Hormones Receptors
 Giới thiệu
 Phân loại hormone
 Các peptide và protein [ví dụ: insulin]
 Các steroid [ví dụ: sex steroids]
 Các dẫn xuất của amino acid [ví dụ: thyroxine]
 Các dẫn xuất của acid béo [ví dụ: prostaglandins]
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
2 Giới thiệu
 Phân loại hormone
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
 Giới thiệu
 Tính chất của hormone
 Một nhiều cơ quan đích
 Hỗ trợ kiềm chế
 Đặc hiệu không đặc hiệu
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
3 Giới thiệu
 Các tuyến nội tiết của cá
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
 Tuyến giáp trạng
 Hoạt động trong một
hệ thống chức năng 4 
thành phần
 1. Hypothalamus 
(Vùng dưới đồi thị)
(TRF=Thyrotropin Releasing 
Factor, 
TIF=Thyrotropin Inhibiting Factor) 
 2. Tuyến não thùy
(TSH=Thyroid Stimulating 
Hormone)
 3. Tuyến giáp trạng
 4. Cơ quan đích
(các mô ngoại biên)
2. 
4. Các mô ngoại biên
1.
3.
Các y. tố MT:
á.sáng, 
nh.độ, v.v
Yếu tố
nội
sinh
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
4 Tuyến giáp trạng
 Tác động của hormone tuyến giáp trạng
 Trao đổi chất cơ bản
 Tăng tiêu hao oxygen
 Kích thích quá trình trao đổi chất đường
 Điều hòa trao đổi chất protein
 Tác động đến quá trình điều hòa thẩm thấu
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
 Tác động của hormone tuyến giáp trạng
 Tuyến giáp trạng
 Sinh trưởng
 Điều hòa sinh trưởng
 Cần thiết cho sự biến thái
 Thần kinh và tập tính
 Thay đổi tính “ưa thích độ mặn” trên cá hồi
 Tăng sự nhạy cảm với kích thích thị giác
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
5 Tuyến tụy nội tiết
 Chức năng và trao đổi chất của các mô đảo tụy
 Tổng hợp, dự trữ và giải phóng hormone
 Insulin
 Glucagon
 Phương thức phóng thích hormone
 Trực tiếp bởi hàm lượng đường huyết
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
 Tuyến tụy nội tiết
 Chức năng và trao đổi chất của các mô đảo tụy
 Tổng hợp, dự trữ và giải phóng hormone
 Insulin
 Glucagon
 Phương thức phóng thích hormone
 Trực tiếp bởi hàm lượng đường huyết
Gly Cys Cys Asp
Gly Cys Cys Asp
-COOH
H2N-
S
S
S
S
1
1
7
7
20
19 30
21
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
6 Chức năng và trao đổi chất của các mô đảo tụy
 Tuyến tụy nội tiết
 Hoạt động sinh lý của các mô đảo tụy
 Thay đổi theo tuổi
 Thay đổi theo mùa
 Thay đổi theo quá trình di lưu
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
 Ảnh hưởng của các hormone đảo tụy ngoại sinh
 Insulin
 Giảm đường huyết
 Tổng hợp glycogen cơ và gan
 Tăng tổng hợp acid béo trong gan và giảm biến đổi
lipid thành acid béo trong các kho mỡ
 Tăng liên kết amino acid vào các protein
 Tuyến tụy nội tiết
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
7 Tuyến tụy nội tiết
 Ảnh hưởng của các hormone đảo tụy ngoại sinh
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
 Ảnh hưởng của các hormone đảo tụy ngoại sinh
 Tuyến tụy nội tiết
 Glucagon
 Tăng đường huyết
 Ở gan:
- Giảm biến đổi glucose thành lipid và CO2
- Giảm biến đổi glucose thành glycogen
- Tăng cường thủy giải glycogen
- Tổng hợp glucose mới (gluconeogenesis)
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
8 Tuyến tụy nội tiết
 Ảnh hưởng của các hormone đảo tụy ngoại sinh
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
Giới thiệu
 Ở cá là tuyến gian thận
 Steroid vỏ thượng thận và ACTH
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
9Giới thiệu
 Cấu trúc chung của steroid vỏ thượng thận
 Một nối đôi giữa C4 và C5
 Một nhóm ketone ở C3 và C20
 Một nhóm hydroxyl ở C21 
 Các steroid tuyến gian thận trên cá là cortisol, 
cortisone, corticosterone
 Sự tổng hợp và tiết steroid tuyến gian thận là
dưới sự kiểm soát của adrenocorticotropic hormone 
(ACTH) của não thùy
 Steroid vỏ thượng thận và ACTH
O
3
4 5
11 17
20 C=0
21 CH20H
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
 Tác động của hormone tuyến gian thận của cá
 Điều hòa thẩm thấu
 Mang
 Thận
 Dạ dày - ruột
 Trao đổi chất protein và carbohydrate
 Protein: dị hóa protein
 Carbohydrate: thủy giải sinh lý glycogen gan
 Steroid vỏ thượng thận và ACTH
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
10
 Tuyến sinh dục
Giới thiệu
 Tuyến sinh dục đực (tinh sào)
 Androgen: testosterone và 11 keto-testosterone
 Sản xuất androgen gia tăng với sự thành thục tuyến
sinh dục
 Các estrogen cũng được sản xuất ở tinh sào cá đực
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
 Tuyến sinh dục
Giới thiệu
 Tuyến sinh dục cái (noãn sào)
 Estrogen: 17-estradiol, estriol, estrone
 Progesterone: xuất hiện trên cá nhưng chưa có
chức phận nội tiết riêng biệt như ở động vật hữu nhũ
 Sản xuất estrogen gia tăng với sự thành thục tuyến
sinh dục
 Các androgen cũng được sản xuất ở buồng trứng
cá cái
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
11
 Tuyến sinh dục
 Tác động
 Biệt hóa giới tính
 Phát triển các dấu hiệu sinh dục thứ cấp
 Điều hòa tập tính sinh sản
 Kích thích quá trình di lưu sinh sản
 Phát triển các sản phẩm sinh dục
 Tập tính
 Androgen gia tăng sự nhạy cảm của cá đực
 Estrogen của cá cái kích thích hoạt động và duy
trì sự hấp dẫn đối với cá đực
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
 Tuyến não thùy
 Cấu trúc tuyến não thùy
 Não thùy thần kinh
 Não thùy tuyến
 Phần xa bao gồm
phần chủy (mõ) và phần
gần tâm
 Phần trung gian
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
12
 Tuyến não thùy
 Cấu trúc tuyến não thùy
 Não thùy thần kinh
 Não thùy tuyến
 Sự tiết các hormone 
của não thùy tuyến là
dưới sự kiểm soát thần
kinh-nội tiết của
hypothalamus
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
 Tuyến não thùy
 Các hormone tuyến não thùy
 Nhóm các hormone kích thích quá trình trao đổi
chất
 Hormone sinh trưởng (Growth hormone, GH)
 Hormone prolactin cá (Paralactin)
 Hormone kích thích tế bào sắc tố (Melanophore
stimulating hormone, MSH)
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
13
 Tuyến não thùy
 Các hormone tuyến não thùy
 Nhóm các hormone kích thích quá trình trao đổi
chất
 Nhóm các hormone kích thích tuyến sinh dục
(kích dục tố)
 Có hai kích dục tố (Gonadotropic hormone, GtH
hay Gonadotropin, Gn)
 GtH1 tương tự với FSH (Follicle stimulating 
hormone) và GtH2 tương tự với LH (Luteinizing
hormone) của động vật hữu nhũ
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
 Tuyến não thùy
 Các hormone tuyến não thùy
 Nhóm các hormone kích thích quá trình trao đổi
chất
 Nhóm các hormone kích thích tuyến sinh dục
(kích dục tố)
 Nhóm các hormone kích thích hoạt động của
các tuyến nội tiết khác
 Hormone kích thích tuyến giáp (TSH)
 Hormone kích thích tuyến vỏ thượng thận
(ACTH)
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
14
 Tác động của các hormone kích thích quá trình
trao đổi chất chung
 Hormone sinh trưởng (GH)
 Cá bị cắt não thùy sẽ ngừng sinh trưởng
 GH hữu nhũ hay cá có tác động kích thích sinh
trưởng trên cá
 Tác động của GH là kích thích quá trình tổng
hợp protein
 GH cũng có thể tác động tương hỗ với cortisol, 
và có lẽ với hormone tuyến giáp
 Tuyến não thùy
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
 Tác động của các hormone kích thích quá trình
trao đổi chất chung
 Tuyến não thùy
 Prolactin ở cá
 Giúp ngăn chận sự mất Na+ và Cl- trong môi
trường nước ngoït
 Thúc đẩy sự tổng hợp và phân bố melanin
 Có thể kiểm soát tổng hợp steroid sinh dục, 
trao đổi chất lipid và tập tính chăm sóc thuộc bố mẹ
(quạt nước)
 MSH và sự hình thành sắc tố
 Tăng sinh và phát tán tế bào sắc tố
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
15
 Tác động của các hormone kích thích quá trình
trao đổi chất chung
 Tuyến não thùy
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
 Tác động của các hormone kích thích quá trình
trao đổi chất chung
 Tuyến não thùy
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
16
 Tác động của các hormone kích thích tuyến sinh
dục (kích dục tố)
 Tác động của kích dục tố ở cá
 GtH1 (MW thấp) kích thích quá trình thành lập
noãn hoàng trên cá cái
 GtH2 (MW cao) kích thích quá trình chín và rụng
trứng trên cá cái
 Tuyến não thùy
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
 Tuyến nội tiết ở giáp xác
Giới thiệu
 Tế bào thần kinh-tiết
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
17
 Tuyến nội tiết ở
giáp xác
Giới thiệu
 Tuyến nội tiết thực
sự
 Tuyến phát sinh
tính đực
 Buồng trứng
 Cơ quan Y
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
 Tuyến nội tiết ở
giáp xác
Giới thiệu
 Tuyến nội tiết thực
sự
 Tuyến phát sinh
tính đực
 Buồng trứng
 Cơ quan Y
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
18
 Tuyến nội tiết ở giáp xác
 Vai trò
 Tuyến phát sinh tính đực
 Phát triển dấu hiệu sinh dục thứ cấp
 Phát sinh tinh trùng
 Buồng trứng
 Phát triển dấu hiệu sinh dục thứ cấp thường
xuyên và nhất thời
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
 Cơ quan Y
 Kích thích lột xác
 Tuyến nội tiết ở giáp xác
 Vai trò
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
19
 Tuyến nội tiết ở giáp xác
 Vai trò
 Cơ quan Y
 Kích thích lột xác
 Sự phát triển tuyến sinh dục: kích thích phân
chia tế bào
 Hoạt động của cơ quan Y là dưới sự kiểm soát
của hormone từ tuyến nội tiết cuống mắt (MIH)
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT
 Tuyến nội tiết ở giáp xác
 Vai trò
 Tuyến nội tiết cuống mắt và cơ quan X
 Ức chế lột xác
 Ức chế sự phát triển tuyến sinh dục
 Kiểm soát sự trao đổi chất đường
 Kiểm soát cường độ trao đổi chất
 Kiểm soát sự trao đổi chất protein
 Kiểm soát sự trao đổi chất nước
 Kiểm soát phân bố sắc tố
 Kiểm soát nhịp tim
C.VI TUYẾN NỘI TIẾT