Ổn định Holder của bài toán điều khiển tối ưu bang-bang cho phương trình đạo hàm riêng Elliptic nửa tuyến tính
Bài báo nghiên cứu sự ổn định Holder của một lớp các bài toán điều khiển tối ưu bang-bang cho các phương trình vi phân đạo hàm riêng elliptic nửa tuyến tính. Một điều kiện đủ tối ưu bậc hai mới cho lớp bài toán điều khiển tối ưu bang-bang được thiết lập. Điều kiện đủ tối ưu này được sử dụng để chứng minh các kết quả mới về tính ổn định Holder cho lớp bài toán điều khiển đang khảo sát.
Bạn đang xem tài liệu "Ổn định Holder của bài toán điều khiển tối ưu bang-bang cho phương trình đạo hàm riêng Elliptic nửa tuyến tính", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
Tóm tắt nội dung tài liệu: Ổn định Holder của bài toán điều khiển tối ưu bang-bang cho phương trình đạo hàm riêng Elliptic nửa tuyến tính
Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ Tập 55, Số 1A (2019): 59-65 59 DOI:10.22144/ctu.jvn.2019.008 ỔN ĐỊNH HÖLDER CỦA BÀI TOÁN ĐIỀU KHIỂN TỐI ƯU BANG-BANG CHO PHƯƠNG TRÌNH ĐẠO HÀM RIÊNG ELLIPTIC NỬA TUYẾN TÍNH Trương Gia Đại Lớp Cao học Toán Khóa 23, ngành Toán Giải tích, Khoa Khoa học Tự nhiên, Trường Đại học Cần Thơ *Người chịu trách nhiệm về bài viết: Trương Gia Đại (email: tgiadai@gmail.com) Thông tin chung: Ngày nhận bài: 11/06/2018 Ngày nhận bài sửa: 24/08/2018 Ngày duyệt đăng: 27/02/2019 Title: Hölder stability for bang-bang optimal control problems of semilinear elliptic partial differential equations Từ khóa: Điều khiển bang-bang, điều kiện tối ưu bậc hai, phương trình elliptic nửa tuyến tính, sự ổn định Hölder Keywords: Bang-bang control, hölder stability, second-order optimality condition, semilinear elliptic equation ABSTRACT This paper studies Hölder stability of a class of bang-bang optimal control problems governed by semilinear elliptic partial differential equations. A new second-order sufficient optimality condition for the class of bang-bang optimal control problems is establish. This sufficient optimality condition is used to prove some new results on Hölder stability of the class of control problems under consideration. TÓM TẮT Bài báo nghiên cứu sự ổn định Hölder của một lớp các bài toán điều khiển tối ưu bang-bang cho các phương trình vi phân đạo hàm riêng elliptic nửa tuyến tính. Một điều kiện đủ tối ưu bậc hai mới cho lớp bài toán điều khiển tối ưu bang- bang được thiết lập. Điều kiện đủ tối ưu này được sử dụng để chứng minh các kết quả mới về tính ổn định Hölder cho lớp bài toán điều khiển đang khảo sát. Trích dẫn: Trương Gia Đại, 2019. Ổn định Hölder của bài toán điều khiển tối ưu bang-bang cho phương trình đạo hàm riêng elliptic nửa tuyến tính. Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ. 55(1A): 59-65. 1 GIỚI THIỆU Hiện nay các bài toán điều khiển tối ưu bang- bang cho các phương trình vi phân thường đã được nghiên cứu rộng rãi. Tuy nhiên, các kết quả liên quan đến bài toán điều khiển tối ưu bang-bang cho các phương trình vi phân đạo hàm riêng còn khá hạn chế. Một số kết quả đầu tiên trong hướng nghiên cứu này như: Casas (2012), Casaset al. (2017), Pörner and Wachsmuth (2016), Pörner and Wachsmuth (2017). Tiếp nối các kết quả nghiên cứu của Casas (2012), Casas et al. (2017), trong bài báo này nghiên cứu sự ổn định nghiệm của một lớp các bài toán điều khiển tối ưu bang-bang cho các phương trình vi phân đạo hàm riêng elliptic nửa tuyến tính được cho dưới dạng ቊ Min 𝐽ሺ𝑢ሻ ൌ 𝐿൫𝑥, 𝑦௨ሺ𝑥ሻ൯𝑑𝑥 ஐ thỏa đ. k. 𝛼ሺ𝑥ሻ 𝑢ሺ𝑥ሻ 𝛽ሺ𝑥ሻ với h. h. 𝑥 ∈ Ω, (1.1) trong đó u là biến điều khiển và trạng thái 𝑦௨ là nghiệm của bài toán Dirichlet sau ൜𝐴𝑦 𝑓ሺ𝑥, 𝑦ሻ ൌ 𝑢 trong Ω 𝑦 ൌ 0 trên Γ. (1.2) Trong trường hợp tổng quát các nghiệm địa phương 𝑢ത của bài toán (1.1) thường thỏa mãn tính chất bang-bang sau đây 𝑢തሺ𝑥ሻ ∈ ሼ𝛼ሺ𝑥ሻ, 𝛽ሺ𝑥ሻሽ, với h. h. 𝑥 ∈ Ω, nên bài toán (1.1) còn được gọi là bài toán bang- bang. Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ Tập 55, Số 1A (2019): 59-65 60 Mục tiêu chính của bài báo này là khảo sát sự ổn định Hölder cho các nghiệm địa phương của bài toán điều khiển tối ưu bang-bang (1.1) dưới tác động của nhiễu. Để thu được các kết quả ổn định nghiệm cho bài toán (1.1), một điều kiện đủ tối ưu bậc hai cho bài toán (1.1) đã được thiết lập, đồng thời cũng phát biểu lại một kết quả rằng bài toán điều khiển tối ưu nhiễu luôn có nghiệm toàn cục. Các kết quả này được sử dụng để chứng minh kết quả chính của bài báo về sự ổn định Hölder cho các nghiệm địa phương của bài toán (1.1). Phần còn lại của bài báo được bố cục như sau: Mục 2 phát biểu các giả thiết căn bản trong lý thuyết điều khiển tối ưu cần thiết cho bài báo này và nhắc lại một số kết quả đã biết về điều khiển tối ưu cho các phương trình vi phân đạo hàm riêng elliptic nửa tuyến tính; Mục 3 nhắc lại các điều kiện cần tối ưu bậc nhất và thiết lập mới một điều kiện đủ tối ưu bậc hai cho bài toán (1.1); Mục 4 tập trung vào kết quả chính của bài báo bao gồm các đánh giá Hölder cho các nghiệm toàn cục của bài toán nhiễu so với nghiệm địa phương đang xét của bài toán (1.1); Kết luận và hướng phát triển được nêu trong Mục 5 của bài báo. 2 CÁC GIẢ THIẾT CĂN BẢN VÀ KẾT QUẢ BỔ TRỢ Xét tập hợp Ω ⊂ ℝே với 𝑁 ∈ ሼ1,2,3ሽ và các hàm 𝛼, 𝛽 ∈ 𝐿ஶሺΩሻ thỏa điều kiện 𝛼ሺ𝑥ሻ ൏ 𝛽ሺ𝑥ሻ với hầu hết (viết tắt là h.h.) 𝑥 ∈ Ω. Hơn nữa, các hàm 𝐿, 𝑓: Ω ൈ ℝ → ℝ là các hàm Carathéodory thuộc lớp 𝒞ଶ tương ứng với biến thứ hai và thỏa mãn các giả thiết dưới đây: (A1) 𝑓ሺ⋅ ,0ሻ ∈ 𝐿బሺΩሻ với 𝑝 𝑁/2, 𝜕𝑓 𝜕𝑦 ሺ𝑥, 𝑦ሻ 0 với h. h. 𝑥 ∈ Ω, và với mọi 𝑀 0 tồn tại hằng số 𝐶,ெ 0 sao cho ฬ𝜕𝑓𝜕𝑦 ሺ𝑥, 𝑦ሻฬ ቤ 𝜕ଶ𝑓 𝜕𝑦ଶ ሺ𝑥, 𝑦ሻቤ 𝐶,ெ với h. h. 𝑥 ∈ Ω và |𝑦| 𝑀. Với mỗi 𝑀 0 và 𝜀 0 tồn tại 𝛿 0 phụ thuộc vào M và 𝜀 sao cho ቤ𝜕 ଶ𝑓 𝜕𝑦ଶ ሺ𝑥, 𝑦ଶሻ െ 𝜕ଶ𝑓 𝜕𝑦ଶ ሺ𝑥, 𝑦ଵሻቤ ൏ 𝜀 nếu |𝑦ଵ|, |𝑦ଶ| 𝑀, |𝑦ଶ െ 𝑦ଵ| 𝛿, và với h. h. 𝑥 ∈ Ω. (A2) 𝐿ሺ∙ ,0ሻ ∈ 𝐿ଵሺΩሻ và với mọi 𝑀 0 tồn tại hằng số 𝐶,ெ 0 và hàm 𝜓ெ ∈ 𝐿బሺΩሻ sao cho với mọi |𝑦| 𝑀 và với hầu hết 𝑥 ∈ Ω, ฬ𝜕𝐿𝜕𝑦 ሺ𝑥, 𝑦ሻฬ 𝜓ெሺ𝑥ሻ, ቤ 𝜕ଶ𝐿 𝜕𝑦ଶ ሺ𝑥, 𝑦ሻቤ 𝐶,ெ. Với mỗi 𝑀 0 và 𝜀 0 tồn tại 𝛿 0 phụ thuộc vào M và 𝜀 sao cho ቤ𝜕 ଶ𝐿 𝜕𝑦ଶ ሺ𝑥, 𝑦ଶሻ െ 𝜕ଶ𝐿 𝜕𝑦ଶ ሺ𝑥, 𝑦ଵሻቤ ൏ 𝜀 nếu |𝑦ଵ|, |𝑦ଶ| 𝑀, |𝑦ଶ െ 𝑦ଵ| 𝛿, và với h. h. 𝑥 ∈ Ω. (A3) Tập Ω là một miền mở và bị chặn trong ℝே với biên Lipschitz Γ (xem định nghĩa biên Lipschitz trong Tröltzsch (2010)), và A là toán tử elliptic bậc hai dưới dạng 𝐴𝑦ሺ𝑥ሻ ൌ െ 𝜕௫ೕ ቀ𝑎ሺ𝑥ሻ𝜕௫𝑦ሺ𝑥ሻቁ ே ,ୀଵ , trong đó các hàm hệ số 𝑎 ∈ 𝐶ሺΩഥሻ thỏa mãn điều kiện: tồn tại 𝜆 0 sao cho 𝜆|𝜉|ଶ 𝑎ሺ𝑥ሻ𝜉𝜉, ே ,ୀଵ ∀𝜉 ∈ ℝே, với h. h. 𝑥 ∈ Ω Tập các điều khiển chấp nhận được sẽ được ký hiệu bởi 𝒰ௗ ≔ ሼ𝑢 ∈ 𝐿ஶሺΩሻ| 𝛼ሺ𝑥ሻ 𝑢ሺ𝑥ሻ 𝛽ሺ𝑥ሻ với h. h. 𝑥 ∈ Ωሽ. Rõ ràng ta có 𝒰ௗ ് ∅. Cho 𝑝 ∈ ሾ1, ∞ሿ, ký hiệu 𝐵തఌሺ𝑢തሻ ≔ ൛𝑣 ∈ 𝐿ሺΩሻ| ‖𝑣 െ 𝑢ത‖ሺஐሻ 𝜀ൟ là quả cầu đóng trong không gian 𝐿ሺΩሻ có tâm tại 𝑢ത ∈ 𝐿ሺΩሻ và bán kính 𝜀 0. Một điều khiển 𝑢ത ∈ 𝒰ௗ được gọi là nghiệm toàn cục của bài toán (1.1) nếu 𝐽ሺ𝑢തሻ 𝐽ሺ𝑢ሻ, ∀𝑢 ∈ 𝒰ௗ . Điều khiển 𝑢ത được gọi là nghiệm địa phương của bài toán (1.1) theo nghĩa 𝐿ሺΩሻ nếu tồn tại một quả cầu đóng 𝐵തఌሺ𝑢തሻ sao cho 𝐽ሺ𝑢തሻ 𝐽ሺ𝑢ሻ, ∀𝑢 ∈ 𝒰ௗ ∩ 𝐵തఌሺ𝑢തሻ. Nghiệm địa phương 𝑢ത được gọi là chặt nếu 𝐽ሺ𝑢തሻ ൏ 𝐽ሺ𝑢ሻ với mọi 𝑢 ∈ 𝒰ௗ ∩ 𝐵തఌሺ𝑢തሻ và 𝑢 ് 𝑢ത. Dưới các giả thiết (A1)-(A3), bài toán (1.1) có ít nhất một nghiệm toàn cục. Kết quả này là một trường hợp riêng của Casas et al. (2008) (Theorem 2.2). Các kết quả trình bày dưới đây liên quan đến phương trình (1.2) được tham khảo trong Tröltzsch (2010) (Chapter 4). Với mỗi 𝑢 ∈ 𝐿ሺΩሻ và 𝑝 𝑁/2, phương trình (1.2) có duy nhất một nghiệm yếu 𝑦௨ ∈ 𝐻ଵሺΩሻ ∩ 𝐶ሺΩഥሻ. Thêm vào đó, tồn tại hằng số 𝑀ఈ,ఉ sao cho ‖𝑦௨‖ுబభሺஐሻ ‖𝑦௨‖ሺஐഥሻ 𝑀ఈ,ఉ, ∀𝑢 ∈ 𝒰ௗ. (2.1) Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ Tập 55, Số 1A (2019): 59-65 61 Hàm điều khiển-trạng thái 𝐺: 𝐿ଶሺΩሻ → 𝐻ଵሺΩሻ ∩CሺΩഥሻ xác định bởi 𝐺ሺ𝑢ሻ ൌ 𝑦௨ thuộc lớp 𝒞ଶ. Hơn nữa, với mỗi 𝑣 ∈ 𝐿ଶሺΩሻ, 𝑧௨,௩ ൌ 𝐺ᇱሺ𝑢ሻ𝑣 là nghiệm yếu duy nhất của phương trình ቊ𝐴𝑧 డ డ௬ ሺ𝑥, 𝑦ሻ𝑧 ൌ 𝑣 trong Ω 𝑧 ൌ 0 trên Γ, (2.2) và với bất kỳ 𝑣ଵ, 𝑣ଶ ∈ 𝐿ଶሺΩሻ, 𝑤௩భ,௩మ ൌ𝐺ᇱᇱሺ𝑢ሻሺ𝑣ଵ, 𝑣ଶሻ là nghiệm yếu duy nhất của phương trình ൝𝐴𝑤 డ డ௬ ሺ𝑥, 𝑦ሻ𝑤 డమ డ௬మ ሺ𝑥, 𝑦ሻ𝑧௨,௩భ𝑧௨,௩మ ൌ 0 trong Ω 𝑤 ൌ 0 trên Γ, (2.3) trong đó 𝑦 ൌ 𝐺ሺ𝑢ሻ và 𝑧௨,௩ ൌ 𝐺ᇱሺ𝑢ሻ𝑣 với 𝑖 ൌ1,2. Với giả thiết (A2), hàm mục tiêu 𝐽: 𝐿ஶሺΩሻ → ℝ thuộc lớp 𝒞ଶ, và các đạo hàm bậc nhất và bậc hai của 𝐽ሺ∙ሻ được tính bởi các công thức 𝐽ᇱሺ𝑢ሻ𝑣 ൌ 𝜑௨ሺ𝑥ሻ𝑣ሺ𝑥ሻ𝑑𝑥, ஐ (2.4) và 𝐽ᇱᇱሺ𝑢ሻሺ𝑣ଵ, 𝑣ଶሻ ൌ ቆడ మ డ௬మ ൫𝑥, 𝑦௨ሺ𝑥ሻ൯ െ ஐ 𝜑௨ሺ𝑥ሻ డ మ డ௬మ ൫𝑥, 𝑦௨ሺ𝑥ሻ൯ቇ 𝑧௨,௩భሺ𝑥ሻ𝑧௨,௩మሺ𝑥ሻ𝑑𝑥, (2.5) trong đó 𝑧௨,௩ ൌ 𝐺ᇱሺ𝑢ሻ𝑣 với 𝑖 ൌ 1,2, và trạng thái liên hợp 𝜑௨ ∈ 𝐻ଵሺΩሻ ∩ CሺΩഥሻ của trạng thái 𝑦௨ là nghiệm yếu duy nhất của phương trình ቐ𝐴∗𝜑 𝜕𝑓 𝜕𝑦 ሺ𝑥, 𝑦௨ሻ𝜑 ൌ 𝜕𝐿 𝜕𝑦 ሺ𝑥, 𝑦௨ሻ trong Ω 𝜑 ൌ 0 trên Γ, trong đó 𝐴∗ là toán tử liên hợp của toán tử A. 3 ĐIỀU KIỆN TỐI ƯU CHO BÀI TOÁN ĐIỀU KHIỂN BANG-BANG Trong mục này, một điều kiện đủ tối ưu bậc hai được thiết lập cho điều khiển bang-bang 𝑢ത ∈ 𝒰ௗ theo đạo hàm bậc hai của hàm mục tiêu 𝐽ሺ∙ሻ. Ký hiệu 𝑌 ≔ 𝐻ଵሺΩሻ ∩ 𝐶ሺΩഥሻ là không gian trạng thái với chuẩn ‖∙‖ tương ứng được định nghĩa bởi ‖𝑦‖ ≔ ‖𝑦‖ுబభሺஐሻ ‖𝑦‖ಮሺஐሻ. Nếu 𝑢ത là một nghiệm địa phương của bài toán (1.1) theo nghĩa 𝐿ሺΩሻ, thì tồn tại một trạng thái 𝑦௨ഥ ∈ Y và một trạng thái liên hợp 𝜑௨ഥ ∈ 𝑌 thỏa mãn các điều kiện cần tối ưu bậc nhất ൜𝐴𝑦௨ഥ 𝑓ሺ𝑥, 𝑦௨ഥሻ ൌ 𝑢ത trong Ω 𝑦௨ഥ ൌ 0 trên Γ, (3.1) ൝𝐴 ∗𝜑௨ഥ డడ௬ ሺ𝑥, 𝑦௨ഥሻ𝜑௨ഥ ൌ డ డ௬ ሺ𝑥, 𝑦௨ഥሻ trong Ω 𝜑௨ഥ ൌ 0 trên Γ, (3.2) 𝜑௨ഥሺ𝑥ሻ൫𝑢ሺ𝑥ሻ െ 𝑢തሺ𝑥ሻ൯𝑑𝑥 0, ∀𝑢 ∈ 𝒰ௗ. ஐ (3.3) Sự kiện này được chứng minh trong Tröltzsch (2010) (Chapter 4). Hệ thống các điều kiện (3.1)- (3.3) được gọi là hệ thống tối ưu bậc nhất của bài toán điều khiển (1.1). Cho 𝑝 ∈ ሾ1, ∞ሿ và 𝑢ത là nghiệm địa phương của bài toán (1.1) theo nghĩa 𝐿ሺΩሻ. Từ (3.3), ta suy ra 𝑢തሺ𝑥ሻ ൌ ൜𝛼ሺ𝑥ሻ, nếu 𝜑௨ഥሺ𝑥ሻ 0𝛽ሺ𝑥ሻ, nếu 𝜑௨ഥሺ𝑥ሻ ൏ 0 (3.4) và 𝜑௨ഥሺ𝑥ሻ ൌ ቐ 0, nếu 𝑢തሺ𝑥ሻ ൌ 𝛼ሺ𝑥ሻ 0, nếu 𝑢തሺ𝑥ሻ ൌ 𝛽ሺ𝑥ሻ ൌ 0, nếu 𝛼ሺ𝑥ሻ ൏ 𝑢തሺ𝑥ሻ ൏ 𝛽ሺ𝑥ሻ. (3.5) Xét trường hợp tập ሼ𝑥 ∈ Ω|𝜑௨ഥሺ𝑥ሻ ൌ 0ሽ có độ đo Lebesgue bằng không. Khi đó, do (3.4) và (3.5) ta có 𝑢തሺ𝑥ሻ ∈ ሼ𝛼ሺ𝑥ሻ, 𝛽ሺ𝑥ሻሽ, với h. h. 𝑥 ∈ Ω. (3.6) Điều khiển 𝑢ത thỏa tính chất (3.6) được gọi là điều khiển bang-bang. Ta biết rằng, chẳng hạn xem Bonnans and Shapiro, 2000 (Section 6.3), nón các hướng dừng liên kết với một điều khiển 𝑢ത ∈ 𝒰ௗ được định nghĩa bởi 𝐶௨ഥ ൌ ቐ𝑣 ∈ 𝐿ଶሺΩሻቮ𝑣ሺ𝑥ሻ ቐ 0 nếu 𝑢തሺ𝑥ሻ ൌ 𝛼ሺ𝑥ሻ 0 nếu 𝑢തሺ𝑥ሻ ൌ 𝛽ሺ𝑥ሻ ൌ 0 nếu φ௨ഥሺ𝑥ሻ ് 0 ቑ (3.7) và điều kiện cần bậc hai thường được viết dưới dạng 𝐽ᇱᇱሺ𝑢തሻ𝑣ଶ 0, ∀𝑣 ∈ 𝐶௨ഥ, (3.8) Tuy nhiên, theo (3.4) và (3.7), nếu 𝑢ത là điều khiển bang-bang thì 𝐶௨ഥ ൌ ሼ0ሽ. Điều này cho thấy điều kiện (3.8) là tầm thường. Vì vậy, cần phải mở rộng điều kiện (3.8) để thu được những thông tin không tầm thường. Theo Casas (2012), nón 𝐶௨ഥ được mở rộng như sau: với 𝑢ത ∈ 𝒰ௗ và 𝜏 0, ta định nghĩa 𝐶௨ഥఛ ൌ ቐ𝑣 ∈ 𝐿ଶሺΩሻቮ𝑣ሺ𝑥ሻ ቐ 0 nếu 𝑢തሺ𝑥ሻ ൌ 𝛼ሺ𝑥ሻ 0 nếu 𝑢തሺ𝑥ሻ ൌ 𝛽ሺ𝑥ሻ ൌ 0 nếu |φ௨ഥሺ𝑥ሻ| 𝜏 ቑ, (3.9) Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ Tập 55, Số 1A (2019): 59-65 62 Ta thấy rằng 𝐶௨ഥ ⊆ 𝐶௨ഥఛ và 𝐶௨ഥ ൌ 𝐶௨ഥ, hơn nữa ta có 𝐶௨ഥ ⊂ஷ 𝐶௨ഥఛ trong trường hợp tổng quát. Để khảo sát một điều khiển bang-bang 𝑢ത của bài toán (1.1) thì phải quan tâm đến trường hợp tập ሼ𝑥 ∈ Ω|𝜑௨ഥሺ𝑥ሻ ൌ 0ሽ có độ đo Lebesgue bằng không. Khi đó, theo Casas et al. (2017), xét giả thiết đặt lên trạng thái liên hợp 𝜑௨ഥ sau đây: (A4) Giả sử 𝑢ത ∈ 𝒰ௗ thỏa hệ thống tối ưu bật nhất (3.1)-(3.3) và điều kiện dưới đây ∃𝐾 0 sao cho ⟦ሼ𝑥 ∈ Ω: |𝜑௨ഥሺ𝑥ሻ| 𝜀ሽ⟧ 𝐾𝜀, ∀𝜀 0, (3.10) trong đó ⟦∙⟧ ký hiệu độ đo Lebesgue. Mệnh đề 3.1. (Casas et al., 2017, Proposition 2.7) Giả sử 𝑢ത ∈ 𝒰ௗ và các giả thiết (A1)-(A4) được thỏa mãn. Khi đó, tồn tại 𝜅 0 sao cho 𝐽ᇱሺ𝑢തሻሺ𝑢 െ 𝑢തሻ 𝜅‖𝑢 െ 𝑢ത‖భሺஐሻଶ , ∀𝑢 ∈ 𝒰ௗ. (3.11) Định lý 3.1. Giả sử 𝑢ത ∈ 𝒰ௗ thỏa mãn các giả thiết (A1)-(A4) và tồn tại các hằng số 𝛿 0 và 𝜏 0 sao cho 𝐽ᇱᇱሺ𝑢തሻ𝑣ଶ 𝛿‖𝑧௩‖మሺஐሻଶ , ∀𝑣 ∈ 𝐶௨ഥఛ, (3.12) trong đó 𝑧௩ ൌ 𝐺ᇱሺ𝑢തሻ𝑣 là nghiệm yếu của phương trình (2.2) với 𝑦 ൌ 𝑦௨ഥ. Khi đó, tồn tại 𝜀 0 sao cho 𝐽ሺ𝑢തሻ ଶ ‖𝑢 െ 𝑢ത‖భሺஐሻଶ ఋ ଼ ‖𝑧௨ି௨ഥ‖మሺஐሻଶ 𝐽ሺ𝑢ሻ, ∀𝑢 ∈ 𝐵തఌଶሺ𝑢തሻ ∩ 𝒰ௗ, (3.13) với 𝑧௨ି௨ഥ ൌ 𝐺ᇱሺ𝑢തሻሺ𝑢 െ 𝑢തሻ và 𝜅 được cho trong Mệnh đề 3.1. Chứng minh. Nhận thấy rằng giả thiết (A4) của định lý trùng với giả thiết (A4.ae) trong trường hợp ae=1 của Qui and Wachsmuth (2017). Bằng cách sử dụng giả thiết (A4.ae) với ae=1 và áp dụng Qui and Wachsmuth (2017) (Theorem 3.1) ta thu được kết quả của định lý. Chú ý rằng có thể sử dụng giả thiết (A4) để chứng minh trực tiếp Định lý 3.1 theo lược đồ chứng minh dưới đây. Lược đồ chứng minh trực tiếp Định lý 3.1 với giả thiết (A4). Với 𝑢 ∈ 𝐵തఌଶሺ𝑢തሻ ∩ 𝒰ௗ, ta định nghĩa điều khiển 𝑣ሺ𝑥ሻ ൌ ൜𝑢ሺ𝑥ሻ െ 𝑢തሺ𝑥ሻ, nếu |𝜑௨ഥሺ𝑥ሻ| τ0, nếu ngược lại, và điều khiển 𝑤 ൌ ሺ𝑢 െ 𝑢തሻ െ 𝑣. Dễ dàng kiểm chứng được rằng 𝑣 ∈ 𝐶௨ഥఛ. Khai triển Taylor bậc hai hàm mục tiêu 𝐽ሺ∙ሻ tại 𝑢ത ta thu được 𝐽ሺ𝑢ሻ ൌ 𝐽ሺ𝑢തሻ 𝐽ᇱሺ𝑢തሻሺ𝑢 െ 𝑢തሻ ଵଶ 𝐽ᇱᇱሺ𝑢ොሻሺ𝑢 െ𝑢തሻଶ với 𝑢ො ൌ 𝑢ത 𝜃ሺ𝑢 െ 𝑢തሻ và 𝜃 ∈ ሺ0,1ሻ. Từ (3.4) và 𝑢 െ 𝑢ത ൌ 𝑣 𝑤 ta suy ra 𝐽ሺ𝑢ሻ ൌ 𝐽ሺ𝑢തሻ ଵ ଶ 𝐽ᇱሺ𝑢തሻሺ𝑢 െ 𝑢തሻ ଵ ଶ |𝜑௨ഥ||𝑢 െ 𝑢ത|𝑑𝑥 ஐଵ ଶ 𝐽ᇱᇱሺ𝑢ොሻሺ𝑢 െ 𝑢തሻଶ. (3.14) Theo Mệnh đề 3.1, ta có ଵ ଶ 𝐽ᇱሺ𝑢തሻሺ𝑢 െ 𝑢തሻ ଵ ଶ 𝜅‖𝑢 െ 𝑢ത‖భሺஐሻଶ . (3.15) Thêm vào đó, lập luận tương tự như trong chứng minh của Casas (2012) (Theorem 2.4) ta cũng thu được ଵ ଶ |𝜑௨ഥ||𝑢 െ 𝑢ത|𝑑𝑥 ஐ ଵଶ 𝐽ᇱᇱሺ𝑢ොሻሺ𝑢 െ 𝑢തሻଶ ఋ ଼ ‖𝑧௨ି௨ഥ‖మሺஐሻ. (3.16) Sử dụng (3.14), (3.15) và (3.16) ta thu được (3.13). Để minh họa cho ý nghĩa các kết quả về điều kiện đủ tối ưu bậc hai thu được trong mục này độc giả có thể tìm đọc (Casas, 2012, Example 2.1) với những phân tích rất sâu sắc về ví dụ này. 4 ỔN ĐỊNH HÖLDER CHO BÀI TOÁN ĐIỀU KHIỂN BANG-BANG Trong mục này sẽ khảo sát sự ổn định Hölder cho lớp bài toán điều khiển tối ưu dưới tác động của nhiễu. Bài toán nhiễu được cho dưới dạng ൝Min 𝒥ሺ𝑢, 𝑒ሻ ൌ 𝐽൫𝑢 𝑒௬൯ ቀ𝑒, 𝑦௨ାቁమሺஐሻ thỏa đ. k. u ∈ 𝒰ௗሺ𝜀ሻ, (4.1) trong đó 𝒰ௗሺ𝜀ሻ ൌ 𝒰ௗ ∩ 𝐵തఌଶሺ𝑢തሻ, và hàm 𝐽ሺ∙ሻ được cho trong (1.1), tức là 𝒥ሺ𝑢, 𝑒ሻ ൌ න 𝐿 ቀ𝑥, 𝑦௨ାሺ𝑥ሻቁ 𝑑𝑥 ஐ න 𝑒ሺ𝑥ሻ𝑦௨ାሺ𝑥ሻ𝑑𝑥 ஐ , với 𝑦௨ା ൌ 𝐺൫𝑢 𝑒௬൯ là nghiệm yếu của bài toán Dirichlet nhiễu sau đây ൜𝐴𝑦 𝑓ሺ𝑥, 𝑦ሻ ൌ 𝑢 𝑒௬ trong Ω 𝑦 ൌ 0 trên Γ, (4.2) và 𝑒 ∈ 𝐿ଶሺΩሻ, 𝑒௬ ∈ 𝐿ଶሺΩሻ là các tham số. Ký hiệu 𝐸 ≔ 𝐿ଶሺΩሻ ൈ 𝐿ଶሺΩሻ là không gian tham số với chuẩn tương ứng là ‖𝑒‖ா ൌ ฮ𝑒ฮమሺஐሻ ฮ𝑒௬ฮమሺஐሻ, ∀𝑒 ൌ ൫𝑒, 𝑒௬൯ ∈ 𝐸. (4.3) Định lý 4.1. (Qui và Wachsmuth, 2017, Theorem 4.1) Giả sử (A1)-(A3) được thỏa mãn và 𝑢ത là một nghiệm địa phương của bài toán (1.1) ứng với Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ Tập 55, Số 1A (2019): 59-65 63 𝜀 0. Khi đó, bài toán nhiễu (4.1) có ít nhất một nghiệm toàn cục 𝑢ത ứng với trạng thái nhiễu tối ưu 𝑦௨ഥା ∈ 𝐻ଵሺΩሻ ∩ 𝐶ሺΩഥሻ với mọi 𝑒 ∈ 𝐸. Định lý sau đây phát biểu một tiêu chuẩn về sự ổn định Hölder cho bài toán nhiễu (4.1) trong 𝐿ଵሺΩሻ. Đây là kết quả chính của bài báo này. Định lý 4.2. Giả sử (A1)-(A4) được thỏa mãn và 𝑢ത là một nghiệm địa phương của bài toán (1.1) tương ứng với 𝜀 0 thỏa điều kiện (3.12). Khi đó, tồn tại hằng số 𝜚 0 sao cho ‖𝑢ത െ 𝑢ത‖భሺஐሻ 𝜚‖𝑒‖ா భ మ , (4.4) trong đó 𝑢ത là nghiệm toàn cục của bài toán nhiễu (4.1) ứng với tham số 𝑒 ∈ 𝐸 đủ bé. Chứng minh. Áp dụng Định lý 3.1 cho 𝑢ത ∈𝒰ௗሺ𝜀ሻ, ta thu được 𝐽ሺ𝑢തሻ ଶ ‖𝑢ത െ 𝑢ത‖భሺஐሻଶ ఋ ଼ ฮ𝑧௨ഥି௨ഥฮమሺஐሻ ଶ (4.5) 𝐽ሺ𝑢തሻ ൌ 𝐽ሺ𝑢തሻ െ 𝐽൫𝑢ത 𝑒௬൯ 𝐽൫𝑢ത 𝑒௬൯ ൌ 𝐽ሺ𝑢തሻ െ 𝐽൫𝑢ത 𝑒௬൯ 𝒥ሺ𝑢ത, 𝑒ሻ െ ቀ𝑒, 𝑦௨ഥାቁమሺஐሻ. Không giảm tính tổng quát ta giả sử rằng tồn tại 𝑙ଵ 0 sao cho supక∈ሾ,ଵሿฮ𝐽ᇱ൫𝑢ത 𝜉𝑒௬൯ฮ 𝑙ଵ với mọi 𝑒 ∈ 𝐸 đủ bé. Theo định lý giá trị trung bình ta suy ra đánh giá sau đây 𝐽ሺ𝑢തሻ െ 𝐽൫𝑢ത 𝑒௬൯ supక∈ሾ,ଵሿฮ𝐽 ᇱ൫𝑢ത 𝜉𝑒௬൯ฮ ∙ ฮ𝑒௬ฮమሺஐሻ 𝑙ଵฮ𝑒௬ฮమሺஐሻ. (4.6) Thêm vào đó, vì 𝑢ത là nghiệm toàn cục của bài toán nhiễu (4.1) ứng với tham số 𝑒, nên ta có 𝒥ሺ𝑢ത, 𝑒ሻ 𝒥ሺ𝑢ത, 𝑒ሻ. Điều này kéo theo 𝒥ሺ𝑢ത, 𝑒ሻ െ ቀ𝑒, 𝑦௨ഥାቁమሺஐሻ 𝒥ሺ𝑢ത, 𝑒ሻ െ ቀ𝑒, 𝑦௨ഥାቁమሺஐሻ ൌ 𝐽൫𝑢ത 𝑒௬൯ ቀ𝑒, 𝑦௨ഥାቁమሺஐሻ െ ቀ𝑒, 𝑦௨ഥାቁమሺஐሻ (4.7) ൌ 𝐽൫𝑢ത 𝑒௬൯ ቀ𝑒, 𝑦௨ഥା െ 𝑦௨ഥାቁమሺஐሻ 𝐽൫𝑢ത 𝑒௬൯ ฮ𝑒ฮమሺஐሻ ቛ𝑦௨ഥା െ 𝑦௨ഥାቛమሺஐሻ. Vì 𝑦௨ഥା ൌ 𝐺ሺ𝑢ത 𝑒௬ሻ và 𝑦௨ഥା ൌ 𝐺ሺ𝑢ത 𝑒௬ሻ là các nghiệm yếu của các phương trình (4.1) ứng với các vế phải 𝑢ത 𝑒௬ và 𝑢ത 𝑒௬, nên tồn tại một hàm đo được 𝜃: Ω → ሾ0,1ሿ sao cho ቐ𝐴 ቀ𝑦௨ഥା െ 𝑦௨ഥାቁ 𝜕𝑓 𝜕𝑦 ሺ𝑥, 𝑦ఏሻ ቀ𝑦௨ഥା െ 𝑦௨ഥାቁ ൌ 𝑢ത െ 𝑢ത trong Ω 𝑦௨ഥା െ 𝑦௨ഥା ൌ 0 trên Γ, trong đó 𝑦ఏ ൌ 𝑦௨ഥା 𝜃 ቀ𝑦௨ഥା െ 𝑦௨ഥାቁ. Từ (A1) và (2.1) ta có 0 𝜕𝑓/𝜕𝑦ሺ∙, 𝑦ఏሻ ∈ 𝐿ஶሺΩሻ. Điều này kết hợp với các kỹ thuật trong (Meyer et al., 2011, Theorem 2.12] ta suy ra sự tồn tại hằng số 𝐷ఈ,ఉ sao cho ቛ𝑦௨ഥା െ 𝑦௨ഥାቛమሺஐሻ 𝐷ఈ,ఉ‖𝑢ത െ 𝑢ത‖భሺஐሻ. Từ đánh giá này và (4.7) ta nhận được 𝒥ሺ𝑢ത, 𝑒ሻ െ ቀ𝑒, 𝑦௨ഥାቁమሺஐሻ 𝐽൫𝑢ത 𝑒௬൯ ฮ𝑒ฮమሺஐሻ𝐷ఈ,ఉ‖𝑢ത െ 𝑢ത‖భሺஐሻ. (4.8) Từ (4.5), (4.6) và (4.8) ta suy ra 𝐽ሺ𝑢തሻ 𝜅2 ‖𝑢ത െ 𝑢ത‖భሺஐሻ ଶ 𝛿8 ฮ𝑧௨ഥି௨ഥฮమሺஐሻ ଶ 𝑙ଵฮ𝑒௬ฮమሺஐሻ 𝐽൫𝑢ത 𝑒௬൯ ฮ𝑒ฮమሺஐሻ𝐷ఈ,ఉ‖𝑢ത െ 𝑢ത‖భሺஐሻ. (4.9) Sử dụng định lý giá trị trung bình một lần nữa ta suy ra các đánh giá sau 𝐽൫𝑢ത 𝑒௬൯ െ 𝐽ሺ𝑢തሻ sup∈ሾ,ଵሿฮ𝐽 ᇱ൫𝑢ത 𝜁𝑒௬൯ฮ ∙ ฮ𝑒௬ฮమሺஐሻ 𝑙ଶฮ𝑒௬ฮమሺஐሻ, (4.10) trong đó sup ∈ሾ,ଵሿ ฮ𝐽ᇱ൫𝑢ത 𝜁𝑒௬൯ฮ 𝑙ଶ với 𝑙ଶ 0 và 𝑒 đủ bé. Từ (4.9) và (4.10) ta suy ra rằng 𝜅 2 ‖𝑢ത െ 𝑢ത‖భሺஐሻ ଶ 𝛿8 ฮ𝑧௨ഥି௨ഥฮమሺஐሻ ଶ ሺ𝑙ଵ 𝑙ଶሻฮ𝑒௬ฮమሺஐሻ ฮ𝑒ฮమሺஐሻ𝐷ఈ,ఉ‖𝑢ത െ 𝑢ത‖భሺஐሻ ሺ𝑙ଵ 𝑙ଶሻฮ𝑒௬ฮమሺஐሻ ฮ𝑒ฮమሺஐሻ𝐷ఈ,ఉ𝜀|Ω| భ మ (4.11) ሺ𝑙ଵ 𝑙ଶሻฮ𝑒௬ฮమሺஐሻ ฮ𝑒ฮమሺஐሻ𝐷ఈ,ఉ𝜀|Ω| ଵ ଶ ൬𝑙ଵ 𝑙ଶ 𝐷ఈ,ఉ𝜀|Ω| ଵ ଶ൰ ቀฮ𝑒௬ฮమሺஐሻ ฮ𝑒ฮమሺஐሻቁ ൌ ൬𝑙ଵ 𝑙ଶ 𝐷ఈ,ఉ𝜀|Ω| ଵ ଶ൰ ‖𝑒‖ா Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ Tập 55, Số 1A (2019): 59-65 64 trong đó ‖𝑢ത െ 𝑢ത‖భሺஐሻ |Ω|ଵି భ మ‖𝑢ത െ 𝑢ത‖మሺஐሻ 𝜀|Ω| భ మ. Điều này kéo theo ‖𝑢ത െ 𝑢ത‖భሺஐሻଶ 2𝜅ିଵ ൬𝑙ଵ 𝑙ଶ 𝐷ఈ,ఉ𝜀|Ω| ଵ ଶ൰ ‖𝑒‖ா. Bằng cách đặt 𝜚 ൌ ቆ2𝜅ିଵ ቀ𝑙ଵ 𝑙ଶ 𝐷ఈ,ఉ𝜀|Ω| భ మቁቇ భ మ , ta thu được (4.4). Hệ quả 4.1. Giả sử tất cả các giả thiết trong Định lý 4.2 được thỏa mãn. Khi đó, tồn tại một hằng số 𝑐 0 sao cho ‖𝑢ത െ 𝑢ത‖భሺஐሻ 𝑐 ൬ฮ𝑒௬ฮమሺஐሻ భ మ ฮ𝑒ฮమሺஐሻ൰, (4.12) trong đó 𝑢ത là nghiệm toàn cục của bài toán nhiễu (4.1) ứng với tham số e đủ bé. Chứng minh. Theo (4.11), tồn tại các hằng số 𝑙ଵ 0 và 𝑙ଶ 0 sao cho đánh giá sau đây được thỏa mãn ଶ ‖𝑢ത െ 𝑢ത‖భሺஐሻଶ ఋ ଼ ฮ𝑧௨ഥି௨ഥฮమሺஐሻ ଶ ሺ𝑙ଵ 𝑙ଶሻฮ𝑒௬ฮమሺஐሻ ฮ𝑒ฮమሺஐሻ𝐷ఈ,ఉ‖𝑢ത െ 𝑢ത‖భሺஐሻ. Sử dụng bất đẳng thức Young ta suy ra 𝜅 2 ‖𝑢ത െ 𝑢ത‖భሺஐሻ ଶ ሺ𝑙ଵ 𝑙ଶሻฮ𝑒௬ฮమሺஐሻ ቀ𝜉ିଵฮ𝑒ฮమሺஐሻ𝐷ఈ,ఉቁ ൫𝜉‖𝑢ത െ 𝑢ത‖భሺஐሻ൯ ሺ𝑙ଵ 𝑙ଶሻฮ𝑒௬ฮమሺஐሻ ൫𝜉 ିଵ𝐷ఈ,ఉ൯ଶ 2 ฮ𝑒ฮమሺஐሻ ଶ 𝜉 ଶ 2 ‖𝑢ത െ 𝑢ത‖భሺஐሻ ଶ , với mọi 𝜉 0. Vì vậy, có thể chọn 𝜉 0 đủ bé để nhận được đánh giá sau đây 𝑙ଷ‖𝑢ത െ 𝑢ത‖భሺஐሻଶ ሺ𝑙ଵ 𝑙ଶሻฮ𝑒௬ฮమሺஐሻ 𝑙ସฮ𝑒ฮమሺஐሻ ଶ , trong đó 𝑙ଷ ൌ ଶ െ కమ ଶ 0 và 𝑙ସ ൌ ൫కషభഀ,ഁ൯మ ଶ 0. Như vậy, ta có ‖𝑢ത െ 𝑢ത‖భሺஐሻଶ ሺ𝑙ଵ 𝑙ଶሻ𝑙ଷି ଵฮ𝑒௬ฮమሺஐሻ 𝑙ଷି ଵ𝑙ସฮ𝑒ฮమሺஐሻ ଶ 𝑙 ቀฮ𝑒௬ฮమሺஐሻ ฮ𝑒ฮమሺஐሻ ଶ ቁ , trong đó 𝑙 ൌ maxሼሺ𝑙ଵ 𝑙ଶሻ𝑙ଷି ଵ, 𝑙ଷି ଵ𝑙ସሽ. Từ đây ta suy ra ‖𝑢ത െ 𝑢ത‖భሺஐሻ 𝑙 ଵ ଶ ቀฮ𝑒௬ฮమሺஐሻ ฮ𝑒ฮమሺஐሻ ଶ ቁ ଵ ଶ 𝑙ଵଶ ቀฮ𝑒௬ฮమሺஐሻ ଵ/ଶ ฮ𝑒ฮమሺஐሻቁ. Đặt 𝑐 ൌ 𝑙ଵ/ଶ 0, ta nhận được đánh giá (4.12). Hệ quả 4.2. Giả sử tất cả các giả thiết trong Định lý 4.2 được thỏa mãn. Khi đó, ta có 𝑢ത → 𝑢ത trong 𝐿ଵሺΩሻ khi 𝑒 → 0 trong E, trong đó 𝑢ത là nghiệm toàn cục của bài toán nhiễu (4.1) ứng với tham số 𝑒 ∈ 𝐸. Nhận xét 4.1. Kết quả về tính ổn định Hölder của nghiệm của bài toán nhiễu thu được trong Định lý 4.2 dựa trên giả thiết (A4). Do đó, Định lý 4.2 không thể suy ra từ Qui and Wachsmuth (2017) (Theorem 4.5) khi sử dụng giả thiết (A4.ae) với ae=1/2. Hơn nữa, kỹ thuật chứng minh Định lý 4.2 (và cả Hệ quả 4.1) hoàn toàn khác với kỹ thuật chứng minh của Qui and Wachsmuth (2017) (Theorem 4.5). Chú ý rằng giả thiết (A4) và giả thiết (A4.ae) với ae=1/2 là hoàn toàn khác nhau. Về mặt kết quả, Định lý 4.2 thu được kết quả ổn định cho các nghiệm toàn cục của bài toán nhiễu trong khi Qui and Wachsmuth (2017) (Theorem 4.5) thu được kết quả ổn định cho các điểm KKT của bài toán nhiễu đủ gần nghiệm địa phương của bài toán gốc, hai kết quả ổn định vừa nêu là hoàn toàn khác nhau. Ý nghĩa của kết quả ổn định Hölder. Tính ổn định Lipschitz của nghiệm của các bài toán tối ưu có tham số rất quan trọng trong việc nghiên cứu và thiết lập các thuật toán giải số cho các bài toán tối ưu. Tuy nhiên, khi tính ổn định Lipschitz không đạt được thì tính ổn định Hölder được lựa chọn để thay thế như một giải pháp tất yếu. Trong quá trình nghiên cứu sự ổn định của các bài toán điều khiển tối ưu bang-bang có nhiễu, trong nghiên cứu này đã thu được các kết quả mới về tính ổn định Hölder cho lớp bài toán này. Độc giả có thể tìm đọc cuốn sách chuyên khảo rất nổi tiếng Tröltzsch (2010) với rất nhiều bài toán cụ thể và ví dụ số phong phú liên quan đến các bài toán điều khiển tối ưu bang-bang cùng những phân tích sâu sắc về tính cần thiết của sự ổn định nghiệm trong ứng dụng thực tế. 5 KẾT LUẬN Bài báo đã thu được các kết quả mới về điều kiện đủ tối ưu bậc hai và đặc biệt là tính ổn định Hölder của một lớp các bài toán điều khiển tối ưu bang-bang cho các phương trình vi phân đạo hàm riêng elliptic nửa tuyến tính. Trong các nghiên cứu tiếp theo, các Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ Tập 55, Số 1A (2019): 59-65 65 kết quả ổn định Hölder thu được sẽ áp dụng vào việc thiết lập các phương pháp số giải các bài toán điều khiển tối ưu bang-bang cho các phương trình vi phân đạo hàm riêng elliptic nửa tuyến tính. LỜI CẢM TẠ Tác giả xin chân thành cảm ơn TS. Nguyễn Thành Quí về những trao đổi rất hữu ích liên quan đến chủ đề nghiên cứu của bài báo. TÀI LIỆU THAM KHẢO Bonnans, J.F., Shapiro, A., 2000. Perturbation Analysis of Optimization Problems. Springer- Verlag, New York, 567 pages. Casas, E., 2012. Second order analysis for bang-bang control problems of PDEs. SIAM Journal on Control and Optimization. 50(4): 2355–2372. Casas, E., De Los Reyes, J.C. and Tröltzsch, F., 2008. Sufficient second-order optimality conditions for semilinear control problems with pointwise state constraints. SIAM Journal on Optimization, 19(2), 616–643. Casas, E., Wachsmuth, D. and Wachsmuth, G., 2017. Sufficient second-order conditions for bang-bang control problems. SIAM Journal on Control and Optimization 55, 3066–3090. Meyer, C., Panizzi, L. and Schiela, A., 2011. Uniqueness criteria for the adjoint equation in state-constrained elliptic optimal control. Numerical Functional Analysis and Optimization 32, 983–1007. Pörner, F., Wachsmuth, D., 2016. An iterative Bregman regularization method for optimal control problems with inequality constraints. Optimization 65, 2195–2215. Pörner, F., Wachsmuth, D., 2017. Tikhonov regularization of optimal control problems governed by semi-linear partial differential equations. Preprint, 1–25. Qui, N.T., Wachsmuth, D., 2017, Stability for bang- bang control problems of partial differential equations. Optimization, (2018), pp.~1--21. DOI:10.1080/02331934.2018.1522634 Tröltzsch, F., 2010. Optimal Control of Partial Differential Equations. Theory, Methods and Applications. American Mathematical Society, Providence, RI.
File đính kèm:
- on_dinh_holder_cua_bai_toan_dieu_khien_toi_uu_bang_bang_cho.pdf