Mức độ lo âu của học sinh trung học phổ thông tại Thành phố Hồ Chí Minh

Bài viết phân tích thực trạng mức độ lo âu của học sinh (HS) trung học phổ thông (THPT) ở

một số trường tại Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM), đồng thời tìm hiểu những nguyên nhân dẫn

tới sự lo âu ở HS. Bên cạnh đó, bài viết cũng phân tích, bình luận và đề xuất ý kiến nhằm khắc

phục tình trạng rối loạn lo âu ở HS THPT tại TPHCM.

pdf 11 trang thom 08/01/2024 240
Bạn đang xem tài liệu "Mức độ lo âu của học sinh trung học phổ thông tại Thành phố Hồ Chí Minh", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

Tóm tắt nội dung tài liệu: Mức độ lo âu của học sinh trung học phổ thông tại Thành phố Hồ Chí Minh

Mức độ lo âu của học sinh trung học phổ thông tại Thành phố Hồ Chí Minh
 TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH 
TẠP CHÍ KHOA HỌC 
HO CHI MINH CITY UNIVERSITY OF EDUCATION
JOURNAL OF SCIENCE
ISSN: 
1859-3100 
KHOA HỌC GIÁO DỤC 
Tập 15, Số 1 (2018): 117-127 
EDUCATION SCIENCE
Vol. 15, No. 1 (2018): 117-127
 Email: tapchikhoahoc@hcmue.edu.vn; Website:  
117 
MỨC ĐỘ LO ÂU CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 
TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 
Nguyễn Thị Vân* 
Khoa Tâm lí - Trường Đại học KHXH&NV - ĐHQG TPHCM 
Ngày nhận bài: 25-9-2017; ngày nhận bài sửa: 23-10-2017; ngày duyệt đăng: 22-01-2018 
TÓM TẮT 
Bài viết phân tích thực trạng mức độ lo âu của học sinh (HS) trung học phổ thông (THPT) ở 
một số trường tại Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM), đồng thời tìm hiểu những nguyên nhân dẫn 
tới sự lo âu ở HS. Bên cạnh đó, bài viết cũng phân tích, bình luận và đề xuất ý kiến nhằm khắc 
phục tình trạng rối loạn lo âu ở HS THPT tại TPHCM. 
Từ khóa: học sinh trung học phổ thông, mức độ lo âu. 
ABSTRACT 
The anxiety level of high school students in Ho Chi Minh City 
 The article analyses the reality of anxiety level of high school students in some schools in Ho 
Chi Minh city, as well as investigates causes of these anxieties of students. Besides, the article also 
analyses, discusses and proposes some solutions to anxiety disorder in high school students in Ho 
Chi Minh City. 
Keywords: high school students, anxiety level. 
1. Đặt vấn đề 
Học sinh THPT - lứa tuổi được coi là giai đoạn cuối của tuổi dậy thì ở cả nam và nữ, 
trong giai đoạn này, HS đã trải qua khủng hoảng của tuổi dậy thì và kết thúc giai đoạn phát 
triển mạnh mẽ về thể chất cũng như tâm lí. Tuy nhiên, các em lại bước vào một giai đoạn 
mới, song hành với việc học tập căng thẳng là quá trình định hướng nghề nghiệp tương lai 
cho bản thân. Thực tế cho thấy có nhiều HS phải đối diện với những khó khăn tâm lí nảy 
sinh trong quá trình học tập và những khó khăn trong các lĩnh vực khác nhau của cuộc 
sống, dẫn đến các rối loạn về mặt tâm thể như: rối loạn lo âu, trầm cảm, stress Những rối 
loạn tâm thể sẽ ảnh hưởng đến kết quả học tập trong nhà trường, ảnh hưởng đến đời sống 
hiện tại và tương lai sau này của các em, đồng thời, đây cũng là vấn đề gây trở ngại cho 
giáo dục. 
Lo âu của HS THPT chủ yếu là những lo âu liên quan đến bối cảnh học đường được 
biểu hiện ở các mức độ khác nhau. Những yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng lo âu ở HS 
được biết đến như: Áp lực về thành tích học tập; áp lực thi cử; những lo lắng căng thẳng 
*
 Email: vannguyenpsy@gmail.com 
TẠP CHÍ KHOA HỌC - Trường ĐHSP TPHCM Tập 15, Số 1 (2018): 117-127 
118 
trong việc định hướng nghề nghiệp sau này; sự kì vọng quá cao của cha mẹ Nếu được 
can thiệp bằng các liệu pháp tâm lí sẽ làm giảm mức độ lo âu ở các em. 
2. Phương pháp và khách thể nghiên cứu 
Phương pháp nghiên cứu chủ đạo được sử dụng là phương pháp trắc nghiệm đánh 
giá mức độ lo âu STAI của Spielberger và trắc nghiệm đánh giá lo âu, trầm cảm, stress 
(DASS) của Nguyễn Công Khanh thích nghi hóa nhằm sàng lọc tỉ lệ (mức độ) HS THPT 
có biểu hiện rối loạn lo âu tại TPHCM và các yếu tố có liên quan. Ngoài ra, đề tài phỏng 
vấn trực tiếp từng HS, giáo viên và cha mẹ HS có biểu hiện rối loạn lo âu nhằm tìm hiểu rõ 
hơn về thực trạng, đặc trưng tâm lí của HS có biểu hiện rối loạn lo âu, xây dựng trường 
hợp tâm lí điển hình. 
Khách thể nghiên cứu là 923 HS THPT từ khối lớp 10 đến khối lớp 12 ở 6 trường 
THPT tại TPHCM, cụ thể như Bảng 1 sau đây: 
Bảng 1. Mẫu phân bố khách thể nghiên cứu 
Trường 
Khối lớp Giới tính 
Tổng % Khối 
10 
Khối 
11 
Khối 
12 Nam Nữ 
THPT Trưng Vương 94 51 62 88 119 207 22,4 
THPT Võ Thị Sáu 32 20 20 32 40 72 7,8 
THPT Trường Chinh 55 40 31 55 71 126 13,7 
THPT Nguyễn Hữu Cầu 66 59 49 80 94 174 18,9 
THPT Hiệp Bình 79 75 77 121 110 231 25,0 
THPT Gò Vấp 53 30 30 59 54 113 12,2 
Tổng 
379 275 269 435 488 
923 100 
41,1% 29,8% 29,1% 47,1% 52,9% 
3. Kết quả nghiên cứu 
3.1. Các lí thuyết và khái niệm liên quan đến đề tài 
• Học thuyết về nhận thức (Beck và Emery 1985) 
Mô hình nhận thức: Kích thích tác động lên nhận thức dẫn đến đáp ứng. Khi con 
người quá chú ý đến tình huống gây lo âu sợ hãi và nguy hiểm thì có thể bóp méo sự ước 
lượng của mình về kích thích mà mình đang đối diện. Các thông tin mà con người ước 
lượng có thể dịch ra là nguy hiểm mà con người chuNn bị thái độ và hành vi để đối phó. 
Nếu một kích thích nhỏ được ước lượng sai thì kết quả là con người phản ứng lại thực sự 
như là một kích thích lớn và tìm cách đối phó (dẫn theo Who, 1992). 
• Phân tâm học của Sigmund Freud 
S. Freud đã đề cập vấn đề “cái tôi” là trung tâm của những xung lực mạnh mẽ đến từ 
hai thái cực, đó là: siêu ngã (có nguồn gốc từ tác động của kinh nghiệm thực tế xã hội) và 
xung đột vô thức (có nguồn gốc sinh lí). Bình thường cái tôi sẽ tìm mọi cách để dung hòa 
hai thái cực này. Tuy nhiên, nhiều cá nhân có những cái tôi phát triển không bình thường, 
TẠP CHÍ KHOA HỌC - Trường ĐHSP TPHCM Nguyễn Thị Vân 
119 
khi có sự mâu thuẫn giữa siêu ngã và xung đột vô thức thì cá nhân sẽ có những cảm giác sợ 
sệt, suy nhược, mệt mỏi, có vẻ như sụp đổ... Trạng thái này gọi là lo lắng, căng thẳng giống 
như một tín hiệu cảnh báo, giúp cá nhân ý thức rằng mình đang bị đe dọa (dẫn theo Who, 
1992). 
- Khái niệm “lo âu” 
Lo âu là hiện tượng phản ứng tự nhiên của con người trước những khó khăn và các 
mối đe dọa của tự nhiên, xã hội mà con người phải tìm cách vượt qua, tồn tại, vươn tới. Lo 
âu là một tín hiệu báo động, báo trước một nguy hiểm sắp xảy đến, cho phép con người sử 
dụng mọi biện pháp để đương đầu với sự đe dọa” (Lương Hữu Thông, 2005, tr.177). 
- Khái niệm về “rối loạn lo âu” 
Rối loạn lo âu (anxiety disorder) là sự lo sợ quá mức trước một tình huống xảy ra, có 
tính chất vô lí, lặp lại và kéo dài gây ảnh hưởng tới sự thích nghi với cuộc sống. Khi lo âu 
và sợ hãi quá mức sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống, điều này vẫn tiếp tục ngay 
cả khi mối lo thực tế đã kết thúc thì đó là bệnh lí. Nguyên nhân chính xác của rối loạn lo âu 
không được biết rõ, nhưng nó bao gồm nhiều yếu tố khác nhau, chủ yếu liên quan tới các 
sang chấn tâm lí kết hợp với yếu tố nhân cách có xu hướng lo âu (Lương Hữu Thông, 
2005, tr.178). 
3.2. Kết quả nghiên cứu mức độ lo âu ở HS THPT 
3.2.1. Đánh giá độ tin cậy của các thang đo 
Trước khi sử dụng các bộ công cụ đánh giá mức độ lo âu của HS THPT, chúng tôi đã 
tiến hành xác định độ tin cậy của từng thang đo như sau (xem Bảng 2): 
Bảng 2. Hệ số tin cậy Alpha của từng thang đo trên mẫu 923 HS THPT 
 trên địa bàn nội-ngoại thành TPHCM 
STT Các thang đo Độ tin cậy α 
1 Thang đo DASS 0.704 
2 Thang đo STAI (Y1- 21 item) 0.784 
3 Thang đo STAI (Y2- 21 item) 0.792 
Để đánh giá độ tin cậy của bộ công cụ này, chúng tôi dùng phương pháp đánh giá độ 
phù hợp của từng item, sử dụng mô hình tương quan Alpha của Cronbach (Cronbach’s 
Coefficient alpha) dựa trên sự tính toán phương sai của từng item trong toàn phép đo và 
tính tương quan điểm của từng item với điểm của toàn bộ các item còn lại của phép đo. 
Bảng 2 cho thấy mức độ tin cậy tính theo hệ số Alpha trên mẫu 923 HS THPT ở 6 
trường thuộc hai khu vực trường (nội và ngoại thành) trên từng thang đo ở mức khá cao 
(hệ số α từ 0,704 đến 0,792), đều đảm bảo cho một phép đo để lượng giá, do đó có thể sử 
dụng để đo mức độ lo âu của HS. 
TẠP CHÍ KHOA HỌC - Trường ĐHSP TPHCM Tập 15, Số 1 (2018): 117-127 
120 
3.2.2. Đánh giá tính chun phân phối điểm của các thang đo 
• Thang DASS 
Kết quả đánh giá tính chuNn phân phối điểm của thang DASS trên mẫu khảo sát 916 
HS ở Biểu đồ 1 cho thấy điểm trung bình của các đối tượng điều tra có sự cân xứng, các 
thanh của biểu đồ nằm rất gần đường cong chuNn chứng tỏ rằng phân phối là chuNn. 
Biểu đồ 1. Phân phối điểm của HS ở thang DASS 
Đường cong thể hiện sự phân tán điểm số và tỉ lệ giữa các điểm số. HS đạt ở mức 
điểm 22 là nhiều nhất và > 75 điểm là ít nhất. Trong khi đó, điểm trung bình của thang 
DASS được xác định là 22,7 và độ lệch chuNn là 39,16 chứng tỏ sự phân tán điểm số của 
HS ở thang DASS xoay quanh điểm trung bình cộng ở mức độ cao; vì vậy, giá trị trung 
bình điểm của HS có độ tin cậy cao. 
• Thang đo STAI của Spielberger 
Biểu đồ 2 cho thấy phân phối là chuNn vì điểm trung bình của các đối tượng điều tra 
có sự cân xứng, các thanh của biểu đồ nằm rất gần đường cong chuNn. 
Biểu đồ 2. Phân phối điểm của HS ở thang STAI 
TẠP CHÍ KHOA HỌC - Trường ĐHSP TPHCM Nguyễn Thị Vân 
121 
Đường cong thể hiện sự phân tán điểm số và tỉ lệ giữa các điểm số. HS đạt ở mức 
điểm 100 là nhiều nhất và mức điểm 50 là ít nhất. Trong khi đó, điểm trung bình của thang 
STAI được xác định là 93,1 và độ lệch chuNn là 15,628, không có HS nào đạt điểm thấp 
nhất là 40 điểm và cao nhất là 150 điểm, rõ ràng sự phân tán điểm số của HS ở thang STAI 
xoay quanh điểm trung bình cộng ở mức độ cao; vì vậy, giá trị trung bình điểm của HS có 
độ tin cậy cao. 
3.2.3. Số HS có biểu hiện rối loạn lo âu theo các thang đo DASS và STAI 
Kết quả khảo sát 907 HS ở 2 thang đo cho thấy số lượng HS có biểu hiện rối loạn lo âu 
là 87 em, chiếm 9,4 %. Mức độ rối loạn lo âu ở HS trong nghiên cứu này nằm ở khoảng trung 
bình trong các nghiên cứu dịch tễ học của thế giới, được minh họa như Bảng 3 sau đây: 
Bảng 3. Số HS có biểu hiện rối loạn lo âu theo các thang đo 
Thang đo N 
ĐTB 
(Điểm 
trung 
bình 
P (Độ 
lệch 
chun) 
Số HS 
có biểu 
hiện 
RLLA 
% HS có biểu 
hiện RLLA 
Thang DASS (LA) 907 11,11 8,02 165 18,2 (≥19) 
Thang 
Spielberger 
Tổng Y1 867 45,43 8,08 124 14,3 (≥54) 
Tổng Y2 865 47,70 8,39 130 15,0 (≥56) 
TY (Y1+ Y2) 864 93,10 15,63 104 12,0 (≥109) 
Số SH có biểu hiện RLLA trùng 
nhau ở 2 thang đo 923 87 9,4 
Tiểu thang đo “lo âu” ở thang đo DASS có ĐTB là 11,11 và SD là 8,02, trong số 907 
HS được điều tra thì có 165 em là có biểu hiện của rối loạn lo âu (tổng điểm ≥ 19, chiếm 
18,2%). Thang STAI của Spielberger gồm 2 tiểu thang đo Y1, Y2 với thang Y1 có tổng số 
HS có rối loạn lo âu là 124 chiếm 14,3% (ĐTB > 1SD hay ĐTB ≥ 54) và thang Y2 có tổng 
số HS có rối loạn lo âu là 130 em chiếm 15% (ĐTB > 1SD hay ĐTB ≥ 56) và tổng của hai 
tiểu thang đo này là Form Y với ĐTB của cả thang đo là 93,10 và SD là 15,63. Theo thang 
của Spielberger, trong số 864 HS được điều tra thì có 104 em là có biểu hiện của rối loạn 
lo âu (ĐTB >1 SD hay ĐTB ≥ 109, chiếm 12%). 
3.2.4. So sánh mức độ RLLA của HS theo các tiêu chí 
• So sánh mức độ rối loạn lo âu của HS theo khu vực trường 
Kết quả kiểm nghiệm T-Test (Independent Samples test) ở Bảng 4 cho thấy các trung 
bình về điểm lo âu ở 2 khu vực trường cùng với độ lệch chuNn ở 2 thang đo DASS và 
thang STAI của Spielberger có sự khác nhau, cụ thể như ở Bảng 4 sau đây: 
TẠP CHÍ KHOA HỌC - Trường ĐHSP TPHCM Tập 15, Số 1 (2018): 117-127 
122 
Bảng 4. So sánh mức độ rối loạn lo âu của HS theo khu vực trường 
Thang đo 
Khu vực 
trường 
Mẫu 
(N) 
Điểm trung 
bình ( X ) 
Độ lệch 
chun (P) 
Mức độ khác 
biệt (Sig) 
Thang 
DASS 
Nội thành 389 31,70 21,48 
.262 
Ngoại thành 518 44,76 22,11 
Thang 
STAI 
Nội thành (Y) 383 89,41 16,72 
.000 Ngoại thành 
(Y) 481 96,04 14,03 
Ở hai thang đo DASS với Sig = 0,286 > 0,05 chứng tỏ không có sự khác biệt về mức 
độ biểu hiện rối loạn lo âu ở hai khu vực trường nội và ngoại thành. Nhưng riêng thang 
STAI của Spielberger (Sig = 0.000 < 0,05) chứng tỏ có sự khác biệt về mức độ biểu hiện 
rối loạn lo âu ở hai khu vực trường nội và ngoại thành TPHCM với số điểm trung bình ở 
nội thành thấp hơn ngoại thành (89,41 so với 96,04). Điều này có thể do HS ở các trường 
ngoại thành gặp khó khăn về điều kiện học tập và sinh hoạt hơn so với HS nội thành. Các 
em có thể không được quan tâm giúp đỡ về mặt tinh thần (chẳng hạn như các phòng tâm lí 
học đường/ tham vấn học đường) dẫn đến những biểu hiện rối loạn lo âu nhiều hơn. 
• So sánh mức độ rối loạn lo âu của HS theo khối lớp 
Kết quả kiểm nghiệm ANOVA ở Bảng 5 cho thấy không có sự khác biệt về mức độ 
biểu hiện rối loạn lo âu ở các khối lớp. 
Bảng 5. So sánh mức độ rối loạn lo âu của HS theo khối lớp 
Thang đo Khối lớp Mẫu 
(N) 
Điểm trung bình 
( X ) 
Độ lệch chun 
(P) 
Mức độ khác 
biệt (Sig) 
Thang DASS 
Lớp 10 374 40,94 22,83 
.125 Lớp 11 268 38,43 22,96 
Lớp 12 265 37,40 22,40 
Thang STAI 
(Y) 
Lớp 10 360 94,57 15,65 
.065 Lớp 11 259 92,20 14,83 
Lớp 12 245 93,10 16,28 
Các trung bình điểm “lo âu” của HS ở 3 khối cùng với độ lệch chuNn ở 2 thang đo 
DASS và thang đo STAI của Spielberger đều tương tự nhau, với giá trị Sig = 0,125 > 0,05 
ở thang DASS và Sig = 0,65 > 0,05 ở thang STAI của Spielberger. 
• So sánh mức độ rối loạn lo âu của HS theo giới tính 
TẠP CHÍ KHOA HỌC - Trường ĐHSP TPHCM Nguyễn Thị Vân 
123 
Kết quả kiểm nghiệm T-Test (Independent Samples test) cho thấy các trung bình về 
điểm lo âu của HS nam và nữ cùng với độ lệch chuNn ở 2 thang đo DASS và thang STAI 
của Spielberger cũng tương tự nhau, được thể hiện ở Bảng 6 dưới đây: 
Bảng 6. So sánh mức độ rối loạn lo âu của HS theo giới tính 
Thang đo Giới tính Mẫu 
(N) 
Điểm trung bình 
( X ) 
Độ lệch chun 
(P) 
Mức độ khác 
biệt (Sig) 
Thang DASS 
Nam 423 38,68 22,22 
.951 
Nữ 484 39,58 23,25 
Thang STAI 
(Y) 
Nam 403 91,71 15,27 
.940 
Nữ 461 94,31 15,85 
Với giá trị Sig = .951 > 0,05 ở thang DASS, Sig = .940 > 0,05 ở thang STAI của 
Spielberger cho thấy không có sự khác biệt về mức độ biểu hiện rối loạn lo âu ở nam và 
nữ, do đó không có sự khác biệt về giới tính. 
3.2.5. Thực trạng HS có biểu hiện rối loạn lo âu 
Sau khi điều tra sàng lọc 923 HS, có 87 (chiếm 9,4%) có biểu hiện của rối loạn lo âu. 
Chúng tôi đã trò chuyện, quan sát về những biểu hiện rối loạn lo âu ở các em, sau đó đối 
chiếu với các tiêu chuNn rối loạn lo âu của DSM – IV và DSM- V, và đã chọn 50 HS để 
tìm hiểu sâu những biểu hiện về sức khỏe, tâm lí, nguyên nhân, biện pháp làm giảm lo âu ở 
các em (xem Bảng 7). 
Bảng 7. Mẫu phân bố khách thể nghiên cứu ở HS có rối loạn lo âu 
 Trường Khối lớp Giới tính 
Tổng 
TV VTS TC NHC HB GV 10 11 12 Nam Nữ 
N 13 2 12 11 6 7 14 16 20 23 27 50 
% 26,0 0,04 24,0 22,0 12,0 14,0 28,0 32,0 40,0 46,0 54,0 100 
Dựa vào kết quả đã sàng lọc ở 6 trường thì HS Trường Trưng Vương có biểu hiện rối 
loạn lo âu nhiều nhất (13 em, chiếm 26,0%) và ít nhất là Trường Võ Thị Sáu (2 em, chiếm 
0,04%). Số HS khối 12 có tỉ lệ HS có biểu hiện rối loạn lo âu là nhiều nhất 20 em (chiếm 
40%), lớp 11 là 16 em (chiếm 32%) và khối lớp 10 là 14 em (chiếm 28%). 
Về giới tính thì số HS nữ (27 em, chiếm 54%) có biểu hiện rối loạn lo âu nhiều hơn 
so với HS nam (23 em, chiếm 46%). 
3.2.6. Những biểu hiện về mặt sức khỏe và tâm lí ở HS THPT có rối loạn lo âu 
• Biểu hiện về sức khỏe 
Kết quả khảo sát 50 HS cho thấy ở các em có một loạt các biểu hiện khác nhau về 
sức khỏe được sắp xếp thứ tự như Bảng 8 sau đây: 
TẠP CHÍ KHOA HỌC - Trường ĐHSP TPHCM Tập 15, Số 1 (2018): 117-127 
124 
Bảng 8. Những biểu hiện về mặt sức khỏe ở HS THPT có rối loạn lo âu 
Các biểu hiện 
 về sức khỏe 
CBG TT TX RTX 
ĐTB 
Thứ 
bậc Số HS % Số HS % Số HS % Số HS % 
1. Cơ thể mệt mỏi, uể 
oải, không muốn vận 
động 
2 4,0 18 36,0 19 38,0 11 22,0 2,71 1 
2. Chóng mặt, hoa 
mắt 
7 
14,
0 19 38,0 16 32,0 8 16,0 1,89 10 
3. Đau đầu, đau nửa 
đầu 
6 12,
0 
17 34,0 17 34,0 10 20,0 2,01 9 
4. Tim đập mạnh, 
mạch nhanh hoặc thở 
gấp 
4 8,0 21 42,0 17 34,0 8 16,0 2,56 2 
5. Bồn chồn, không 
yên, cảm giác trên 
mây 
5 10,0 24 48,0 8 16,0 13 26,0 2,08 8 
6. Tăng huyết áp 
8 
16,
0 17 34,0 16 32,0 9 18,0 1,49 15 
7. Tăng tiết mồ hôi 
(tay, chân) 5 
10,
0 15 30,0 23 46,0 7 14,0 2,15 7 
8. Run tay, cảm giác 
tê buốt các ngón tay 3 6,0 14 28,0 9 18,0 15 30,0 2,45 3 
9. Dễ bực bội, cáu 
kỉnh 
9 18,
0 
17 34,0 22 44,0 2 4,0 2,19 6 
10. Cơ bắp căng 
cứng, khó thư giãn 6 
12,
0 19 38,0 18 36,0 7 14,0 1,78 11 
11. Khó ngủ, ngủ 
không ngon giấc, hay 
gặp ác mộng 
7 
14,
0 
12 24,0 12 24,0 9 18,0 2,21 5 
12. Nặng người, đau 
mỏi cơ thể 
12 
24,
0 13 26,0 19 38,0 6 12,0 1,67 12 
13. Tức ngực, khó 
thở, khô mồm 
9 18,0 17 34,0 16 32,0 8 16,0 1,56 13 
14. Cảm giác khó 
chịu vùng thượng vị, 
cơ thể mất cân bằng 
13 
26,
0 14 28,0 7 14,0 16 32,0 2,37 4 
15. Cảm giác đầu óc 
trống rỗng 
9 
18,
0 
9 18,0 22 44,0 10 2,0 1,50 14 
Bảng 8 cho thấy những HS có biểu hiện rối loạn lo âu là những em có một số biểu 
hiện bất thường về sức khỏe cũng như về tâm lí ở mức độ rất thường xuyên và thường 
xuyên. Trong đó một số những biểu hiện có mức độ thường xuyên và rất thường xuyên ở 
các em có rối loạn lo âu là hiện tượng “Cơ thể mệt mỏi, uể oải, không muốn vận động” (30 
em, chiếm 60%); thứ 2 là hiện tượng “Tim đập mạnh, mạch nhanh hoặc thở gấp” (25 em, 
chiếm 50%); thứ 3 là hiện tượng “Run tay, cảm giác tê buốt các ngón tay” (24 em, chiếm 
TẠP CHÍ KHOA HỌC - Trường ĐHSP TPHCM Nguyễn Thị Vân 
125 
48%); thứ 4 là hiện tượng “Cảm giác khó chịu vùng thượng vị, cơ thể mất cân bằng” (23 
em, chiếm 46%); và thứ 5 là hiện tượng “Khó ngủ, ngủ không ngon giấc, hay gặp ác 
mộng” (21 em, chiếm 42%). Có thể thấy đây cũng là những biểu hiện thường thấy ở những 
người có rối loạn lo âu, đặc biệt đối với HS cấp 3, do ảnh hưởng nhiều của việc học tập 
nên các em thường cảm thấy đau đầu, mệt mỏi, chóng mặt, hoa mắt 
• Những biểu hiện về mặt tâm lí 
Khảo sát về những biểu hiện về mặt tâm lí của HS THPT, sau khi phân tích được 
trình bày ở Bảng 9 sau đây: 
Bảng 9. Những biểu hiện về tâm lí ở HS THPT có rối loạn lo âu 
Các biểu hiện về mặt tâm lí 
CBG TT TX RTX 
ĐTB Thứ 
bậc Số 
HS % 
Số 
HS % 
Số 
HS % 
Số 
HS % 
1.Hay cáu giận, bực tức mà 
không rõ lí do 
4 8,0 21 42,0 17 34,0 8 16,0 1,99 8 
2.Khó tính, khắt khe hơn 
trước 
5 10,0 15 30,0 23 46,0 7 14,0 1,80 10 
3.Khó tập trung suy nghĩ, hay 
có những suy nghĩ vớ vNn 6 12,0 17 34,0 17 34,0 10 20,0 2,08 6 
4.Chán nản, không muốn làm 
gì 
7 14,0 19 38,0 16 32,0 8 16,0 1,99 8 
5.Lo sợ bị thất bại, thua kém 
bạn bè 5 10,0 24 48,0 8 16,0 13 26,0 2,55 5 
6.Lo lắng về những điều bất 
hạnh rủi ro 
2 4,0 18 36,0 19 38,0 11 22,0 2,67 2 
7.Cảm thấy khó khăn chồng 
chất không thể khắc phục 
được 
9 18,0 17 34,0 22 44,0 2 4,0 1,48 14 
8.Do dự, khó khăn khi đưa ra 
những quyết định 
3 6,0 14 28,0 9 18,0 15 30,0 2,66 3 
9.Cảm thấy không ai hiểu 
mình, yêu thương, chia sẻ với 
mình 
12 24,0 13 26,0 19 38,0 6 12,0 1,67 12 
10.Lo lắng thái quá, khó kiểm 
soát những ý nghĩ không đâu 6 12,0 19 38,0 18 36,0 7 14,0 1,78 11 
11.Căng thẳng, cảm giác 
muốn nổ tung 
7 14,0 12 24,0 22 44,0 9 18,0 2,01 7 
12.Không muốn giao tiếp với 
người khác 9 18,0 9 18,0 22 44,0 4 8,0 1,50 13 
13.Thất vọng về bản thân, 
cảm giác bất lực 
13 26,0 14 28,0 7 14,0 16 32,0 2,58 4 
14.Tinh thần suy sụp 1 2,0 12 24,0 17 34,0 20 40,0 2,83 1 
15.Có những suy nghĩ tiêu 
cực 
9 18,0 17 34,0 16 32,0 8 16,0 1,82 9 
TẠP CHÍ KHOA HỌC - Trường ĐHSP TPHCM Tập 15, Số 1 (2018): 117-127 
126 
Các biểu hiện tập trung ở thường xuyên và rất thường xuyên xếp thứ tự đầu tiên là 
hiện tượng “Tinh thần suy sụp” (37 em, chiếm 74%), thứ 2 là hiện tượng “Lo lắng về 
những điều bất hạnh rủi ro” (30 em, chiếm 60%), thứ 3 là “Do dự, khó khăn khi đưa ra 
những quyết định” (24 em, chiếm 48%), thứ 4 là “Thất vọng về bản thân, cảm giác bất lực” 
(23 em, chiếm 46%), thứ 5 là “Lo sợ bị thất bại, thua kém bạn bè” (21 em, chiếm 42%). 
Ngoài ra còn một số các biểu hiện khác nhưng ở mức độ thỉnh thoảng là phần nhiều. Có 
thể nói, những biểu hiện về tâm lí của HS khác với người lớn ở chỗ những biểu hiện này 
thường gắn liền với áp lực của việc học tập, những lo lắng cho tương lai cũng như sự thiếu 
hụt về quan hệ tình cảm tích cực với người khác. Biểu hiện bất thường về tâm lí cùng và 
sức khỏe sẽ gây ảnh hưởng lớn đến việc học tập và cuộc sống sinh hoạt hàng ngày của HS. 
3.3.7. Nguyên nhân gây ra rối loạn lo âu ở HS THPT 
Thông qua phương pháp bút vấn, từ kết quả được xử lí, chúng tôi nhận thấy những 
nhóm nguyên nhân gây ra rối loạn lo âu ở HS THPT xoay quanh các vấn đề liên quan như: 
học tập, gia đình, quan hệ xã hội, bản thân (xem Bảng 10). 
Bảng 10. Nguyên nhân gây ra rối loạn lo âu ở HS THPT 
Nguyên nhân 
Chưa bao giờ Thỉnh thoảng Thường 
xuyên 
Rất 
thường xuyên ĐTB STT 
N % N % N % N % 
1. Học tập 3 6,0 10 20,0 18 36,0 19 38,0 4,01 1 
2. Gia đình 5 10,0 17 34,0 20 40,0 18 36,0 3,89 2 
3. Quan hệ xã hội 8 16,0 20 40,0 17 34,0 5 10,0 2,74 4 
4. Bản thân HS 2 4,0 15 30,0 20 40,0 13 26,0 3,25 3 
Trong 4 nhóm nguyên nhân trên, nguyên nhân chính gây ra rối loạn lo âu liên quan 
đến vấn đề học tập được đánh giá ở mức độ cao nhất với điểm trung bình là 4,01, thứ 2 là 
nhóm nguyên nhân từ phía gia đình (ĐTB: 3,89). Có thể nhận định, học tập là nguyên nhân 
quan trọng và thường xuyên tác động gây nhiều áp lực, căng thẳng cho các em HS. Kế đến 
là các nhóm nguyên nhân khác, như: nguyên nhân từ gia đình, bản thân HS và các mối 
quan hệ xã hội. Vì thế, việc cải thiện vấn đề học tập của HS để các em không còn gặp 
nhiều khó khăn về áp lực học tập cần được quan tâm. 
4. Kết luận 
Tỉ lệ HS THPT trên địa bàn TPHCM có biểu hiện rối loạn lo âu chiếm 9,5%. Nguyên 
nhân chủ yếu từ áp lực học tập, áp lực chọn nghề, từ bất đồng trong mối quan hệ bạn bè, 
thầy cô, ảnh hưởng từ những khó khăn trong gia đình (kinh tế, hạnh phúc gia đình). Để 
các em sớm vượt qua khó khăn tâm lí, giữ được thái độ và kết quả học tập tốt, thiết nghĩ 
cần có những giải pháp can thiệp kịp thời. Cách tổ chức giảng dạy, học tập, sinh hoạt trong 
môi trường học đường cần được thay đổi theo hướng giảm áp lực cho HS, giúp các em cân 
bằng giữa hoạt động học tập và vui chơi, giải trí. 
TẠP CHÍ KHOA HỌC - Trường ĐHSP TPHCM Nguyễn Thị Vân 
127 
Với kết quả khảo sát thu được, nghiên cứu này góp phần bổ sung vào bức tranh toàn 
cảnh về thực trạng mức độ lo âu ở lứa tuổi HS nói chung và tuổi HS THPT nói riêng nhằm 
xây dựng, phát triển các chương trình chăm sóc sức khỏe phù hợp, cải thiện, nâng cao chất 
lượng cuộc sống cho mọi người. 
 Tuyên bố về quyền lợi: Tác giả xác nhận hoàn toàn không có xung đột về quyền lợi. 
TÀI LIỆU THAM KHẢO 
Nguyễn Công Khanh. (2000). Tư vấn và trị liệu tâm lí cho trẻ em có rối nhiễu hành vi và khó khăn học 
đường. Hội thảo Việt- Pháp về tâm lí học, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội. 
Nguyễn Công Khanh (chủ biên). (2000). Phần 4 - Những liệu pháp tâm lí cơ bản, Tâm lí trị liệu, ứng 
dụng trong lâm sàng và tự chữa bệnh. Hà Nội: NXB Đại học Quốc gia Hà Nội. tr.114- 221. 
Đặng Phương Kiệt (chủ biên). (2002). Chương 14- Những liệu pháp tâm lí, Cơ sở tâm lí học ứng 
dụng, Hà Nội: NXB Đại học Quốc gia Hà Nội. tr.685-725. 
Khoa Tâm lí, Trường Đại học KHXH&NV-ĐHQG TPHCM. (2017). Tài liệu học tập Nhận diện, 
lượng giá và can thiệp tâm lí cho trẻ em gặp rối loạn học tập trong bối cảnh học đường. 
tr.177-178. 
Lương Hữu Thông. (2005). Rối loạn lo âu - Tâm căn lo âu. Sức khỏe tâm thần, các rối loạn tâm 
thần thường gặp. TPHCM: NXB Lao động. tr.130-140. 
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders 
fifth edition (DSM-V). Washington, DC London, England: American Psychiatric Publishing. 
WHO. (1992). Phân loại bệnh quốc tế lần thứ 10 (PLBQT- 10F) về các rối loạn tâm thần và hành 
vi. NXB Y học. tr.109. 

File đính kèm:

  • pdfmuc_do_lo_au_cua_hoc_sinh_trung_hoc_pho_thong_tai_thanh_pho.pdf