Bài giảng Hệ điều hành - Chương 2: Quản lý tiến trình - Huỳnh Triệu Vỹ
Tiến trình(process)?
Tiến trình là một chương trình đang được thực thi, được sở hữu 1 con trỏ lệnh, tập các thanh ghi và các biến
Để hoàn thành tác vụ của mình, một tiến trình có thể cần đến một số tài nguyên như CPU, bộ nhớ chính, các tập tin và thiết bị nhập/xuất.
Tiến trình bao gồm 3 thành phần: Code, Data, Stack
Code: Thành phần câu lệnh thực hiện
Data: Thành phần dữ liệu
Stack: Thành phần lưu thông tin tạm thời
Các câu lệnh trong code chỉ dùng data và stack riêng của mình ngoại trừ các vùng dùng chung
Tiến trình được hệ thống phân biệt bằng số hiệu pid (proccess identification)
Các trạng thái của tiến trình
Trạng thái của tiến trình tại mỗi thời điểm được xác định bởi hoạt động hiện thời của nó:
New: tiến trình được tạo lập
Ready: tiến trình đã sẵn sàng, đang chờ cấp CPU
Running: tiến trình đang được xử lý
Waiting: tiến trình tạm dừng và chờ vì thiếu tài nguyên hay chờ 1 sự kiện nào đó
Halt: Tiến trình hoàn tất (Halt-> ngăn chặn,dừng,tạm dừng,ngưng.)
Tóm tắt nội dung tài liệu: Bài giảng Hệ điều hành - Chương 2: Quản lý tiến trình - Huỳnh Triệu Vỹ
![Bài giảng Hệ điều hành - Chương 2: Quản lý tiến trình - Huỳnh Triệu Vỹ Bài giảng Hệ điều hành - Chương 2: Quản lý tiến trình - Huỳnh Triệu Vỹ](https://s1.tailieubachkhoa.net/rl6k7x3q9zfh00j8/thumb/2021/11/25/bai-giang-he-dieu-hanh-chuong-2-quan-ly-tien-trinh-huynh-tri_B3WxO5U7HM.jpg)
CHƯƠNG II:QUẢN LÝ TIẾN TRÌNH ThS. Huỳnh Triệu Vỹ 1. TỔNG QUAN VỀ TiẾN TRÌNH 1.1 Tiến trình(process)? Tiến trình là một chương trình đang được thực thi, được sở hữu 1 con trỏ lệnh, tập các thanh ghi và các biến Để hoàn thành tác vụ của mình, một tiến trình có thể cần đến một số tài nguyên như CPU, bộ nhớ chính, các tập tin và thiết bị nhập/xuất. 1.1 Tiến trình(process)?(tt) Tiến trình bao gồm 3 thành phần: Code, Data, Stack Code: Thành phần câu lệnh thực hiện Data: Thành phần dữ liệu Stack: Thành phần lưu thông tin tạm thời Các câu lệnh trong code chỉ dùng data và stack riêng của mình ngoại trừ các vùng dùng chung Tiến trình được hệ thống phân biệt bằng số hiệu pid (proccess identification) 1.2 Các trạng thái của tiến trình Trạng thái của tiến trình tại mỗi thời điểm được xác định bởi hoạt động hiện thời của nó: New: tiến trình được tạo lập Ready: tiến trình đã sẵn sàng , đang chờ cấp CPU Running: tiến trình đang được xử lý Waiting: tiến trình tạm dừng và chờ vì thiếu tài nguyên hay chờ 1 sự kiện nào đó Halt: Tiến trình hoàn tất (Halt-> ngăn chặn,dừng,tạm dừng,ngưng....) Mô tả chuyển trạng thái của tiến trình New Ready Running Halt Waiting (1) (2) (3) (4) (5) (6) 1.2 Các trạng thái của tiến trình(tt) Tại một thời điểm chỉ có 1 tiến trình ở trạng thái Running trên 1 bộ xử lý bất kỳ và có thể có nhiều tiến trình ở trạng thái Ready và Waiting 1.3 Chế độ xử lý của tiến trình Chế độ xử lý được chia thành 2 chế độ nhờ sự hỗ trợ của phần cứng: Đặc quyền và không đặc quyền Tiến trình của HĐH cần được bảo vệ khỏi sự xâm phạm của tiến trình khác Tiến trình của HĐH hoạt động trong chế độ đặc quyền và của người sử dụng hoạt động trong chế độ không đặc quyền 1.3 Chế độ xử lý của tiến trình(tt) Tập lệnh của CPU được chia thành 2 tập OS (HĐH) Hardware Shell, editor users Chế độ không đặc quyền Chế độ đặc quyền 1.4 Các thao tác điều khển tiến trình a. Khởi tạo tiến trình HĐH gán PID (bộ điều khiển vi tích phân tỉ lệ (bộ điều khiển PID- Proportional Integral Derivative)) và đưa vào danh sách quản lý của hệ thống Cấp phát không gian bộ nhớ Khởi tạo các thông tin cần thiết cho khối điều khiển tiến trình: Các PID của p cha (nếu có), thông tin trạng thái, độ ưu tiên, ngữ cảnh của processor (bộ vi xử lý) Cung cấp đầy đủ các tài nguyên (trừ processor) Đưa tiến trình vào danh sách P nào đó: ready list (DS sẵn sàng), waiting list (danh sách chờ) 1.4. Các thao tác điều khển tiến trình b. Kết thúc tiến trình: HĐH thực hiện các thao tác: Thu hồi tài nguyên đã cấp phát cho p Loại bỏ tiến trình ra khỏi danh sách quản lý của hệ thống Hủy bỏ khối điều khiển p 1.4. Các thao tác điều khển tiến trình c. Thay đổi trạng thái của P, HĐH thực hiện: Lưu ngữ cảnh của Processor Cập nhật PCB (process control block (block=khóa,chặn) ) của tiến trình sao cho phù hợp với trạng thái của P Di chuyển PCB của p đến 1 hàng đợi thích hợp Chọn tiến trình khác để cho phép nó thực hiện Cập nhật PCB của p vừa thực hiện Cập nhật thông tin liên quan đến quản lý bộ nhớ Khôi phục lại ngữ cảnh của processor 1.5 Khối điều khiển tiến trình(process control block -PCB). Quản lý mọi hoạt động của tiến trình Cấu trúc dữ liệu của khối điều khiển bao gồm: Định danh tiến trình Trạng thái của tiến trình Ngữ cảnh của tiến trình Thông tin giao tiếp Thông tin thống kê status pid Waiting/waiting list CPU-state-rec Processor Main store Resource (nguồn) Created recource Parent (cha mẹ,phụ huynh) Progeny (con cháu) Priority (ưu tiên) CPU time Unit 1 Unit 2 RCB 1 RCB 2 RCB 1 RCB 2 PCB PCB 1 PCB 2 Ngữ cảnh của ttrình Thông tin giao tiếp Thông tin thống kê Trạng thái ttrình Định danh ttrình 1.6 Tiểu trình Thông thường mỗi tiến trình có 1 không gian địa chỉ và 1 dòng xử lý Mong muốn có nhiều dòng xử lý cùng chia sẻ 1 không gian địa chỉ và các dòng xử lý hoạt động song song như các tiến trình độc lập Xuất hiện HĐH có cơ chế thực thi mới gọi là tiểu trình Như vậy, tiểu trình là: 1 đơn vị xử lý cơ bản Sở hữu 1 con trỏ lệnh, tập các thanh ghi, 1 vùng nhớ stack riêng Có các trạng thái như tiến trình thật. 2. TÀI NGUYÊN GĂNG VÀ ĐOẠN GĂNG 2.1 Tài nguyên găng(Critical Resource) Tài nguyên găng? Những tài nguyên được HĐH chia sẻ cho nhiều tiến trình hoạt động đồng thời dùng chung mà có nguy cơ tranh chấp giữa các tiến trình này khi sử dụng chúng Tài nguyên găng có thể là tài nguyên phần cứng hoặc phần mềm, có thể là tài nguyên phân chia được hoặc không phân chia được 2.1 Tài nguyên găng(Critical Resource) Ví dụ: bài toán rút tiền ngân hàng từ tài khoản dùng chung If (tài khoản – tiền rút >=0) tài khoản:=tài khoản – tiền rút Else Thông báo lỗi endif 2.2 Đoạn găng(Critical Section) Các đoạn code trong các chương trình dùng để truy cập đến tài nguyên găng được gọi là đoạn găng Để hạn chế lỗi có thể xảy ra do sử dụng tài nguyên găng, tại 1 thời điểm HĐH chỉ cho 1 tiến trình nằm trong đoạn găng HĐH có cơ chế điều độ tiến trình qua đoạn găng 2.3 Yêu cầu của công tác điều độ tiến trình qua đoạn găng Tại 1 thời điểm chỉ cho phép 1 tiến trình nằm trong đoạn găng, các tiến trình khác có nhu cầu vào đoạn găng phải chờ Tiến trình chờ ngoài đoạn găng không được ngăn cản các tiến trình khác vào đoạn găng Không có tiến trình nào phải chờ lâu để được vào đoạn găng Đánh thức các tiến trình trong hàng đợi để tạo điều kiện cho nó vào đoạn găng khi tài nguyên găng được giải phóng 2.4 Điều độ tiến trình qua đoạn găng a. Giải pháp phần cứng Dùng cặp chỉ thị STI(setting interrupt (ngắt,gián đoạn) ) và CLI (clean interrupt) Ví dụ: Procedure P(i: integer) begin repeat CLI; ; STI; ; until .F. end; Dùng chỉ thị TSL(Test and set) Function TestAndSetLock(Var i:integer):boolean Begin if i=0 then begin i:=1; TestAndSetLock:=true end; else TestAndSetLock:=false End; Procedure P(lock: integer); begin repeat while (TestAnhSetLock(lock)) do; ; lock:=0 ; until .F. end; b. Giải pháp dùng biến khóa Dùng biến khóa chung Procedure P(lock: integer); begin repeat while lock=1 do; Lock=1 ; lock:=0 ; until .F. end; Dùng biến khóa riêng Var lock1, lock2: byte; begin lock1:=0; lock2:=1 p1: repeat while lock2=1 do; Lock1:=1 ; lock1:=0 ; until .F. p2: repeat while lock1=1 do; Lock2:=1 ; lock2:=0 ; until .F. end C. Giải pháp được hỗ trợ bởi HĐH và ngôn ngữ lập trình Dùng Semaphore(đèn báo) Semaphore S là 1 biến nguyên, khởi gán bằng 1 giá trị không âm, là khả năng phục vụ của tài nguyên găng tương ứng với nó Ứng với S có 1 hàng đợi F(s) lưu các tiến trình đang chờ trên S Thao tác Down giảm S 1 đơn vị, Up tăng S 1 đơn vị Mỗi tiến trình trước khi vào đoạn găng cần gọi Down để giảm S và kiểm tra nếu S>=0 thì được vào đoạn găng Mỗi tiến trình khi ra khỏi đoạn găng phải gọi Up để tăng S lên 1 đơn vị và ktra nếu S <=0 thì đưa 1 tiến trình trong F(s) vào đoạn găng Procedure Down(S); Begin S:=S-1; If s<0 then Begin Status(p)=waiting; Enter(p,F(s)); end End; Procedure Up(S); Begin S:=S+1; If s<=0 then Begin Exit(Q,F(S)); Status(Q)=ready; Enter(Q,ready-list); end End; 3. TẮC NGHẼN VÀ CHỐNG TẮC NGHẼN 3.1 Tắc nghẽn Sự xung đột về tài nguyên của các tiến trình hoạt động đồng thời trong hệ thống Tắc nghẽn thường xảy ra với xung đột tài nguyên không phân chia được, ít xảy ra với tài nguyên phân chia được 3.2 Điều kiện hình thành tắc nghẽn Sử dụng tài nguyên không thể chia sẻ Chiếm giữ và yêu cầu tài nguyên Không thu hồi tài nguyên từ tiến trình đang chiếm giữ chúng Đợi vòng tròn 3.3 Các mức phòng tránh tắc nghẽn Ngăn ngừa Dự báo và tránh tắc nghẽn Nhận biết và khắc phục 4. ĐIỀU PHỐI TIẾN TRÌNH 4.1 Mục tiêu điều phối Sự công bằng Tính hiệu quả Thời gian đáp ứng hợp lý Thời gian lưu lại trong hệ thống Thông lượng tối đa 4.2 Cơ chế điều phối Độc quyền: Tiến trình toàn quyền sử dụng processor cho đến khi kết thúc hoặc tự động trả lại Quyết định điều phối khi tiến trình chuyển từ Running sang Waiting (blocked) hoặc kết thúc Không độc quyền: Tiến trình đang xử lý thì bị thu hồi processor để cấp cho tiến trình khác Quyết định điều phối khi tiến trình chuyển từ Running sang Waiting (blocked) hoặc ready hoặc kết thúc hoặc từ Waiting sang ready 4.3 Các đặc điểm của tiến trình Tính hướng xuất nhập Tính hướng xử lý Tương tác hay xử lý theo lô Độ ưu tiên của tiến trình Thời gian sử dụng CPU Thời gian còn lại để tiến trình hoàn tất 4.4 Tổ chức điều phối HĐH sử dụng 2 loại danh sách để tổ chức lưu trữ các tiến trình: Danh sách Ready: Chỉ tồn tại 1 danh sách này Danh sách Waiting: Có thể tồn tại nhiều danh sách này 4.5 Các chiến lược điều phối Chiến lược FIFO: Tiến trình nào được đưa vào danh sách ready trước sẽ được cấp Processor trước Ví dụ Tiến trình Thời điểm vào t/g xử lý P1 0 24 P2 1 3 P3 2 3 Thời điểm cấp processor P1 P2 P3 0 24 27 Thời gian chờ: P1: 0 P2: 23 P3: 25 4.5 Các chiến lược điều phối Chiến lược phân phối xoay vòng: Tiến trình nào vào danh sách Ready trước được cấp processor trước Mỗi tiến trình chỉ được sử dụng processor trong 1 khoản thời gian bằng nhau được gọi là Quantum Ví dụ Tiến trình Thời điểm vào t/g xử lý P1 0 24 P2 1 3 P3 2 3 Quantum=4 Tiến trình P1 P2 P3 P1 P1 P1 P1 Thời điểm 0 4 7 10 14 18 22 4.5 Các chiến lược điều phối Chiến lược theo độ ưu tiên: Mỗi tiến trình được gán cho một độ ưu tiên tương ứng, tiến trình có độ ưu tiên cao nhất sẽ được chọn để cấp phát CPU đầu tiên Độ ưu tiên của tiến trình do HĐH gán và có thể bị thay đổi Giải thuật điều phối với độ ưu tiên có thể theo nguyên tắc độc quyền hay không độc quyền Điều phối với độ ưu tiên và không độc quyền sẽ thu hồi processor từ tiến trình hiện hành để cấp cho tiến trình mới nếu độ ưu tiên của tiến trình này cao hơn Điều phối với độ ưu tiên và độc quyền sẽ chỉ chèn tiến trình mới vào danh sách sẵn sàng tại vị trí phù hợp 4.5 Các chiến lược điều phối Tiến trình Độ ưu tiên t/g xử lý P1 3 24 P2 2 3 P3 1 3 Thời điểm cấp processor P1 P2 P3 0 24 27 Nhược điểm: Tiến trình có độ ưu tiên thấp dễ rơi vào trạng thái chờ vô hạn =>Cần giảm độ ưu tiên của tiến trình sau mỗi lần được cấp processor Ví dụ 4.5 Các chiến lược điều phối Chiến lược công việc ngắn nhất (shortest job first - SJF): Đây là một trường hợp đặc biệt của giải thuật điều phối với độ ưu tiên độ ưu tiên p được gán cho mỗi tiến trình là nghịch đảo của thời gian xử lý t mà tiến trình yêu cầu : p = 1/t CPU được sẽ được cấp phát cho tiến trình yêu cầu ít thời gian nhất để kết thúc tiến trình Giải thuật này cũng có thể độc quyền hoặc không độc quyền 4.5 Các chiến lược điều phối Chiến lược nhiều cấp độ ưu tiên Phân lớp các tiến trình tùy theo độ ưu tiên của chúng để có cách thức điều phối thích hợp cho từng nhóm Mỗi danh sách bao gồm các tiến trình có cùng độ ưu tiên và được áp dụng một giải thuật điều phối thích hợp để điều phối Ngoài ra, còn có một giải thuật điều phối giữa các nhóm, thường giải thuật này là giải thuật không độc quyền và sử dụng độ ưu tiên cố định Một tiến trình thuộc về danh sách ở cấp ưu tiên i sẽ chỉ được cấp phát CPU khi các danh sách ở cấp ưu tiên lớn hơn i đã trống
File đính kèm:
bai_giang_he_dieu_hanh_chuong_2_quan_ly_tien_trinh_huynh_tri.ppt