Ảnh hưởng của tiếp thị đến các thành phần giá trị thương hiệu: Nghiên cứu trong ngành nước giải khát
Nghiên cứu đánh giá quan hệ giữa tiếp thị với các thành phần giá trị thương hiệu. Phương
pháp nghiên cứu định tính và định lượng được thực hiện với 10 thương hiệu nước giải khát. Kết quả
phát triển mô hình giá trị thương hiệu và các quan hệ: nhận biết thương hiệu có ảnh hưởng tích cực còn
liên tưởng thương hiệu làm giảm chất lượng cảm nhận; chất lượng cảm nhận làm tăng trung thành
thương hiệu cao hơn tác động của liên tưởng; quảng cáo làm tăng nhận biết thương hiệu, ấn tượng cửa
hiệu; quảng cáo và tài trợ làm tăng hiệu quả khuyến mãi; khuyến mãi, tài trợ và ấn tượng cửa hiệu làm
tăng chất lượng cảm nhận; khuyến mãi nhiều làm giảm nhận biết thương hiệu; độ phủ bán hàng làm
tăng nhận biết và trung thành thương hiệu, nhưng giảm ấn tượng cửa hiệu; bao bì làm tăng hiệu quả
quảng cáo, tài trợ và độ phủ bán hàng. Kết quả có đóng góp ý nghĩa làm tăng sự hiểu biết về thương
hiệu và tạo cơ sở lựa chọn hình thức tiếp thị hiệu quả trong xây dựng thương hiệu.
Tóm tắt nội dung tài liệu: Ảnh hưởng của tiếp thị đến các thành phần giá trị thương hiệu: Nghiên cứu trong ngành nước giải khát
![Ảnh hưởng của tiếp thị đến các thành phần giá trị thương hiệu: Nghiên cứu trong ngành nước giải khát Ảnh hưởng của tiếp thị đến các thành phần giá trị thương hiệu: Nghiên cứu trong ngành nước giải khát](https://s1.tailieubachkhoa.net/rl6k7x3q9zfh00j8/thumb/2021/11/25/anh-huong-cua-tiep-thi-den-cac-thanh-phan-gia-tri-thuong-hie_lDOpDGixnU.jpg)
TẠP CHÍ PHÁT TRIỂN KH&CN, TẬP 17, SỐ Q3-2014 Trang 45 ẢNH HƯỞNG CỦA TIẾP THỊ ĐẾN CÁC THÀNH PHẦN GIÁ TRỊ THƯƠNG HIỆU: NGHIÊN CỨU TRONG NGÀNH NƯỚC GIẢI KHÁT THE EFFECTS OF MARKETING TO THE COMPOSITION OF BRAND VALUE: RESEARCH IN THE BEVERAGE INDUSTRY Lê Đăng Lăng Trường Đại học Kinh tế-Luật, ĐHQG – HCM – langld@uel.edu.vn Lê Tấn Bửu Trường Đại học Kinh tế TP.Hồ Chí Minh (UEH) Nghiên cứu này được tài trợ bởi Đại học Quốc gia TP.Hồ Chí Minh (VNU-HCM) trong khuôn khổ đề tài mã số C2013-34-03 (Bài nhận ngày 22 tháng 08 năm 2014, hoàn chỉnh sửa chữa ngày 05 tháng 10 năm 2014) TÓM TẮT Nghiên cứu đánh giá quan hệ giữa tiếp thị với các thành phần giá trị thương hiệu. Phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng được thực hiện với 10 thương hiệu nước giải khát. Kết quả phát triển mô hình giá trị thương hiệu và các quan hệ: nhận biết thương hiệu có ảnh hưởng tích cực còn liên tưởng thương hiệu làm giảm chất lượng cảm nhận; chất lượng cảm nhận làm tăng trung thành thương hiệu cao hơn tác động của liên tưởng; quảng cáo làm tăng nhận biết thương hiệu, ấn tượng cửa hiệu; quảng cáo và tài trợ làm tăng hiệu quả khuyến mãi; khuyến mãi, tài trợ và ấn tượng cửa hiệu làm tăng chất lượng cảm nhận; khuyến mãi nhiều làm giảm nhận biết thương hiệu; độ phủ bán hàng làm tăng nhận biết và trung thành thương hiệu, nhưng giảm ấn tượng cửa hiệu; bao bì làm tăng hiệu quả quảng cáo, tài trợ và độ phủ bán hàng. Kết quả có đóng góp ý nghĩa làm tăng sự hiểu biết về thương hiệu và tạo cơ sở lựa chọn hình thức tiếp thị hiệu quả trong xây dựng thương hiệu. Từ khóa: Giá trị thương hiệu; Tiếp thị hỗn hợp; Hàng tiêu dùng nhanh; SEM; Việt Nam. ABSTRACT This study aims to explore the effects of some selected marketing mix elements on dimensions of brand equity. This isconducted on 10 beverage brands in Vietnam and employed both qualitative and quantitative methods, in which the former is used to develop items for measuring constructs while the latter is applied to verify scales, model and hypotheses. Result shows that model of brand equity consists of four components of brand awareness, brand association, perceived quality, and brand loyalty. In particular,brand awareness has a positive effect on perceived quality;brand association has a negative impact on perceived quality;perceived quality and brand association have a positive effect on brand loyalty; advertising has a positive impact on brand awareness and store image; advertising and sponsorship have a positive effect on the effectiveness of sales promotion; sales promotion, sponsorship and store image positively impact perceived quality; sales promotion negatively impact brand awareness; distribution intensity is positively related to brand awareness and brand loyalty but Science & Technology Development, Vol 17, No.Q3-2014 Trang 46 negatively affects store image. Also, product packaging is positively related to the effectiveness of advertising, sponsorship and distribution intensity. The result is believed to significantly contribute to marketing literature and benefit to brand makers. Keywords: Brand equity, marketing mix, fast moving consumer goods (FMCG), SEM, Vietnam. 1. Giới thiệu Xây dựng thương hiệu là làm tăng giá trị thương hiệu, nhưng định nghĩa khái niệm này chưa có sự thống nhất (Yoo and Donthu, 2001) nên mô hình các thành phần giá trị thương hiệu còn nhiều khác biệt. Bên cạnh đó, có khá nhiều nghiên cứu quan hệ giữa tiếp thị hỗn hợp và giá trị thương hiệu, nhưng chưa thấy, có thể là rất ít nghiên cứu ảnh hưởng của bao bì sản phẩm và tài trợ đến các thành phần giá trị thương hiệu được kiểm định chặt chẽ, đặc biệt trong ngành nước giải khát (soft-drinks). Tại Việt Nam, ngành này tăng trưởng nhanh, cạnh tranh gay gắt, đặc biệt sau khi gia nhập WTO với dung lượng thị trường lớn, đạt 45.186 tỷ đồng trong năm 2012 (Euromonitor International, 2013) và có vai trò quan trọng trong hoạt động kinh tế - xã hội với nhiều thương hiệu nổi trội cùng hoạt động xây dựng thương hiệu mạnh mẽ. Tuy nhiên, không phải công ty nước giải khát nào xây dựng thương hiệu cũng thành công, nhiều thương hiệu chưa phát triển đúng theo ý muốn như TriO, X2, Trà 100, Sapuwa, Ikun,... và “một trong những nguyên do đó là các đơn vị chưa nắm bắt được vai trò của giá trị thương hiệu, các thành phần của nó cũng như cách đo lường các thành phần này” (Nguyễn Đình Thọ và Nguyễn Thị Mai Trang, 2011, tr.6). Mặt khác, qua quan sát cho thấy nhiều công ty giải khát sử dụng một số hình thức tiếp thị như quảng cáo, tài trợ, bao bì sản phẩm và khuyến mãi để xây dựng thương hiệu bên cạnh đẩy mạnh bao phủ bán hàng và đầu tư cho điểm bán, nhưng khi ngân sách có hạn thì việc xác định mức độ ảnh hưởng của chúng đến các thành phần giá trị thương hiệu là rất quan trọng. Điều này giúp nhà quản trị có cơ sở chọn hình thức tiếp thị hiệu quả. Hơn nữa, nhu cầu cần có mô hình giá trị thương hiệu đủ tin cậy cho ngành giải khát là rất lớn. Mô hình này là cơ sở để xây dựng thương hiệu. Từ đó, nghiên cứu này tập trung xây dựng mô hình giá trị thương hiệu cho ngành nước giải khát, bao gồm xác định mối quan hệ giữa các thành phần và đánh giá ảnh hưởng của bao bì sản phẩm, độ phủ bán hàng, ấn tượng cửa hiệu, quảng cáo, tài trợ và khuyến mãi đến các thành phần giá trị thương hiệu dựa vào nhận thức của khách hàng theo lý thuyết tín hiệu xã hội. Ngoài ra, để đánh giá các mối quan hệ được chặt chẽ thì bước đầu tiên là phát triển thang đo các khái niệm liên quan, bao gồm điều chỉnh, bổ sung các thang đo đã có cũng như xây dựng thang đo bao bì sản phẩm và tài trợ do chưa thấy có thang đo lường. 2. Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu Tín hiệu xã hội được định nghĩa là tín hiệu thông tin hay truyền tin cung cấp thông tin trực tiếp hay gián tiếp về các sự kiện xã hội như sự ảnh hưởng lẫn nhau về mặt xã hội, các thái độ về mặt xã hội, các quan hệ, cảm xúc xã hội (Poggi and D'Errico, 2010). Do vậy, những tín hiệu được phát đi từ thương hiệu thông qua tiếp thị là nguồn gốc tạo nhận thức của khách hàng đối với thương hiệu. Mặt khác, dù có nhiều quan điểm khác nhau về mô hình giá trị thương hiệu, nhưng mô hình của Aaker (1991) thường được các nhà nghiên cứu hàn lâm trích dẫn nhất (Atilgan et al. 2005), do vậy, nghiên cứu này đề xuất các thành phần giá trị thương hiệu theo mô hình của tác giả này để nghiên cứu mô hình đo lường và xác định quan hệ giữa các thành phần. TẠP CHÍ PHÁT TRIỂN KH&CN, TẬP 17, SỐ Q3-2014 Trang 47 2.1. Các thành phần giá trị thương hiệu 2.1.1. Nhận biết thương hiệu Thành phần này thể hiện “khả năng mà một người mua nhận ra hay nhớ lại một thương hiệu là thành viên của một ngành sản phẩm chắc chắn” (Aaker, 1991, p. 61) hay mức độ phản ánh dấu hiệu thương hiệu trong bộ nhớ của người tiêu dùng nhằm nhận diện thương hiệu trong các điều kiện khác nhau (Keller, 1993). Như vậy, nhận biết thương hiệu gồm nhận ra và nhớ lại thương hiệu. 2.1.2. Liên tưởng thương hiệu Thành phần này được định nghĩa là “bất cứ thứ gì được kết nối trong bộ nhớ đối với một thương hiệu”, đồng thời thường khách hàng không chỉ có một mà là nhiều liên tưởng trong một số tình trạng có ý nghĩa, được gọi là ấn tượng thương hiệu (Aaker, 1991, p. 109). 2.1.3. Chất lượng cảm nhận Thành phần này mô tả “sự đánh giá của người tiêu dùng về tính ưu việt hay sự tuyệt vời tổng thể của một sản phẩm” (Zeithaml, 1988, p. 3). Do đó, chất lượng cảm nhận là sự đánh giá chủ quan về chất lượng sản phẩm của người mua/người sử dụng. Thành phần này có được khi khách hàng biết đến thương hiệu (Nguyen et al., 2011). Từ đó, giả thuyết H1 được xây dựng: H1: Nhận biết thương hiệu có tác động tích cực đến chất lượng cảm nhận. 2.1.4. Trung thành thương hiệu Thành phần này thể hiện “sự gắn bó mà một khách hàng có với một thương hiệu” (Aaker, 1991, p.39) hay “một sự cam kết sâu sắc về việc mua lại hay lui tới với một sản phẩm hay dịch vụ ưa thích nhất quán trong tương lai” (Oliver, 1997, p. 392). Do đó, để trung thành với thương hiệu thì khách hàng cần có cảm nhận chất lượng là đáng tin cậy (Nguyen et al., 2011) hoặc có những liên tưởng tốt về thương hiệu (Iranzadeh et al., 2012). Từ đó, giả thuyết H2 và H3 được xây dựng: H2: Chất lượng cảm nhận có tác động tích cực đến trung thành thương hiệu. H3: Liên tưởng thương hiệu có tác động tích cực đến trung thành thương hiệu. 2.2. Các yếu tố tiếp thị được lựa chọn 2.2.1. Quảng cáo Quảng cáo thuộc chiêu thị hỗn hợp (Kotler, 1994). Đây là hình thức truyền thông tin có chủ đích nhằm thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi của đối tượng. Hình thức này được thực hiện qua truyền hình, báo, internet,... nhằm làm tăng sự nhận biết về thương hiệu để từ đó tăng chất lượng cảm nhận (Yoo et al., 2000; Ramos and Franco, 2005). Do đó, giả thuyết H4a được xây dựng: H4a: Quảng cáo có tác động tích cực đến nhận biết thương hiệu. 2.2.2. Ấn tượng cửa hiệu và độ phủ bán hàng Thiết kế và quản lý kênh bán hàng như một công cụ tiếp thị làm tăng giá trị thương hiệu (Srivastava and Shocker, 1991), trong đó tính chuyên nghiệp của cửa hiệu là yếu tố tạo nên ấn tượng cửa hiệu và sự phổ biến của sản phẩm, chính là độ phủ bán hàng có vai trò quyết định. Cụ thể, ấn tượng cửa hiệu làm cho khách hàng cảm nhận chất lượng của thương hiệu là đáng tin cậy, độ phủ bán hàng ảnh hưởng tích cực đến trung thành thương hiệu và làm tăng sự nhận biết về thương hiệu (Yoo et al., 2000; Nguyen et al., 2011). Từ đó, giả thuyết H5, H6a và H6b được xây dựng: H5: Ấn tượng cửa hiệu có tác động tích cực đến chất lượng cảm nhận. H6a: Độ phủ bán hàng có tác động tích cực đến nhận biết thương hiệu. Science & Technology Development, Vol 17, No.Q3-2014 Trang 48 H6b: Độ phủ bán hàng có tác động tích cực đến trung thành thương hiệu. 2.2.3. Khuyến mãi Khuyến mãi là hoạt động chiêu thị hỗ trợ bán hàng với bản chất là tăng giá trị sản phẩm tạm thời để kích thích tiêu dùng trong ngắn hạn (Kotler, 1994); trong đó, khuyến mãi giá thường xuyên làm giảm nhận biết và liên tưởng thương hiệu (Yoo et al., 2000), nhưng cũng có thể làm tăng chất lượng cảm nhận (Ramos and Franco, 2005). Nghiên cứu này xem xét khuyến mãi nói chung thay vì khuyến mãi giá, hơn nữa các công ty nước giải khát sử dụng khuyến mãi tặng quà là chủ yếu với quà tặng là sản phẩm nổi tiếng và được truyền thông rất mạnh để thu hút khách hàng. Do đó, khuyến mãi thường xuyên có thể làm giảm (nhạt) những dấu hiệu nhận biết thương hiệu trong tâm trí khách hàng, nhưng làm tăng chất lượng cảm nhận, do vậy giả thuyết H7a vàH7b được đề xuất: H7a: Khuyến mãi có tác động tiêu cực (ngược chiều) đến nhận biết thương hiệu. H7b: Khuyến mãi có tác động tích cực đến chất lượng cảm nhận. 2.2.4. Tài trợ Tài trợ là “sự phối hợp và thực hiện các hoạt động tiếp thị với mục đích xây dựng và truyền thông một sự liên tưởng đối với một chương trình tài trợ” (Cornwell, 1995, p. 15) hay “tài trợ là hoạt động đầu tư vào các sự kiện cho mục đích đạt được các mục tiêu khác nhau của công ty như tăng sản lượng bán hàng, tăng nhận biết và liên tưởng hay ấn tượng thương hiệu và danh tiếng của công ty, đổi lại công ty cung cấp tài chính, nhân sự, thiết bị, cơ sở vật chất để tổ chức sự kiện được tài trợ” (Amoako et al., 2012, p.66). Các yếu tố mô tả tài trợ như mục tiêu tài trợ, các nhân tố ảnh hưởng đến đơn vị và sản phẩm tài trợ, những yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện mục tiêu tài trợ, (Theofilu et al., 2008). Theo các phát biểu này, giả thuyết H8a và H8b được đề xuất: H8a: Tài trợ có tác động tích cực đến nhận biết thương hiệu. H8b: Tài trợ có tác động tích cực đến liên tưởng thương hiệu. 2.2.5. Bao bì sản phẩm Bao bì sản phẩm được định nghĩa như các hoạt động thiết kế và tạo ra hộp, thùng, gói chứa sản phẩm (Kotler, 1994) với bề ngoài gồm thiết kế, màu sắc, hình dáng, nhãn hiệu và vật liệu sử dụng (Arens, 1996) như thủy tinh, giấy, kim loại và nhựa (Brassington and Pettit, 1997) hoặc thêm một số yếu tố như hình ảnh nền, kiểu chữ, đóng gói, thông tin cung cấp, sự cải tiến bao bì, kích cỡ,... (Deliya and Parmar, 2012; Deliya, 2012). Bên cạnh đó, tên thương hiệu có ảnh hưởng đến đánh giá chất lượng sản phẩm (Hilgenkamp and Shanteau, 2010) và có sự kết nối bao bì sản phẩm với thương hiệu, màu sắc, kích cỡ, quốc gia xuất xứ, biểu tượng, logo có trên bao bì (Agariya et al., 2012). Như vậy, bao bì sản phẩm có thể làm tăng nhận biết và cảm nhận chất lượng của thương hiệu, từ đó, giả thuyết H9a và H9b được đề xuất: H9a: Bao bì sản phẩm có tác động tích cực đến nhận biết thương hiệu. H9b: Bao bì sản phẩm có tác động tích cực đến chất lượng cảm nhận. Tổng hợp các giả thuyết nghiên cứu, mô hình nghiên cứu ban đầu được phát triển như sau: TẠP CHÍ PHÁT TRIỂN KH&CN, TẬP 17, SỐ Q3-2014 Trang 49 Hình 1: Mô hình nghiên cứu ban đầu 2.3. Phương pháp nghiên cứu Nghiên cứu sử dụng một số thang đo đã có trên thế giới, nhưng được điều chỉnh, bổ sung cho phù hợp lĩnh vực và thị trường nghiên cứu, đồng thời xây dựng thang đo bao bì sản phẩm và tài trợ trước khi đánh giá ảnh hưởng của chúng đến các thành phần giá trị thương hiệu. Quy trình xây dựng thang đo của Churchill (1979) được vận dụng, nhưng có sự điều chỉnh của Nguyễn Đình Thọ (2011) khi thay thế phương pháp MTMM bằng phân tích nhân tố khám phá (EFA) và phân tích nhân tố khẳng định (CFA). Khi xây dựng thang đo cần đảm bảo 03 tính chất: 1) Hướng; 2) Độ tin cậy; 3) Giá trị (hội tụ và phân biệt). 2.3.1. Phương pháp nghiên cứu Nghiên cứu định tính để xây dựng tập biến quan sát đo lường khái niệm cũng như khám phá bổ sung một số quan hệ. Kỹ thuật thực hiện gồm phỏng vấn tay đôi với nhà nghiên cứu, thảo luận nhóm tập trung với chuyên gia và thảo luận nhóm tập trung với khách hàng. Nghiên cứu định lượng sơ bộ để đánh giá thang đo bằng Cronbach’s alpha (α) và EFA với PCA/ Varimax. Điều kiện thỏa độ tin cậy là α ≥ 0,6 và tương quan biến tổng ≥ 0,3 (Nunnally and Bernstein, 1994); điều kiện EFA là kiểm định KMO có KMO > 0,6, Bartlett’s Test có Sig. < 0,05, hệ số tải nhân tố ≥ 0,5 (Hair et al., 2006), chênh lệch hệ số tải nhân tố ≥ 0,3 (Jabnoun and Al- Tamimi, 2003) và tổng phương sai trích ≥ 50% (Gerbing and Anderson, 1988). Nghiên cứu định lượng chính thức để kiểm định thang đo, mô hình và giả thuyết nghiên cứu. Thang đo được kiểm định bởi Cronbach’s alpha, EFA với PAF/Promax, CFA; mô hình và giả thuyết được kiểm định bởi SEM. Điều kiện để mô hình tương thích dữ liệu thị trường là χ2 có p > 0,05 hoặc χ2/df ≤ 2, một số trường hợp có thể χ2/df ≤ 3 (Carmines and McIver, 1981) và CFI, TLI ≥ 0,9 (Bentler and Bonett, 1980), RMSEA ≤ 0,08, nếu ≤ 0,05 là rất tốt (Steiger, 1990). Thang đo Likert 05 điểm được sử dụng để thiết kế bảng câu hỏi, kỹ thuật phỏng vấn trực tiếp được sử dụng, dữ liệu được xử lý trên SPSS 20. Science & Technology Development, Vol 17, No.Q3-2014 Trang 50 2.3.2. Thang đo lường khái niệm Thang đo ban đầu của các thành phần ... Bao bì thu hút 0,832 0,834 0,801 55,9% 62,7% 66,8% 0,846 0,829 0,801 0,740 0,790 0,818 TẠP CHÍ PHÁT TRIỂN KH&CN, TẬP 17, SỐ Q3-2014 Trang 55 Kiểm định giá trị phân biệt của các khái niệm trong mô hình nghiên cứu khi cho tất cả tương quan tự do nhau trong mô hình tới hạn (Hình 3). Kết quả cho thấy mô hình có χ2 = 2218,759 (p = 0,000), df = 1124; χ2/d = 1,974; CFI = 0,936 và TLI = 0,930; RMSEA = 0,039 nên tương thích dữ liệu thị trường, các giá trị pc, pvc và α đều đạt yêu cầu, các hệ số tương quan r ≠ 1 ở độ tin cậy 95% (p = 0,000). Do vậy, thang đo các khái niệm đạt giá trị phân biệt, giá trị hội tụ, độ tin cậy tổng hợp, phương sai trích, tính đơn hướng ngoại trừ thang đo ấn tượng cửa hiệu, riêng bao bì sản phẩm là một khái niệm gồm 03 thành phần riêng biệt. 3.4. Kiểm định mô hình và giả thuyết nghiên cứu Kiểm định mô hình nghiên cứu (hiệu chỉnh) bằng SEM. Kết quả mô hình có χ2 = 2555,883, df = 115 (p = 0,000); χ2/df = 2,223 < 3; CFI = 0,918, TLI = 0,912 > 0,9; RMSEA = 0,044 < 0,05 nên phù hợp dữ liệu thị trường (Hình 4). Kiểm tra các mối quan hệ cho thấy tài trợ và liên tưởng thương hiệu chưa thấy có mối quan hệ có ý nghĩa thống kê (p = 0,794) nên H8b bị từ chối, các mối quan hệ còn lại đều có ý nghĩa thống kê (p < 0,1), do đó các giả thuyết đều được chấp nhận (Bảng 3). Kiểm tra hiện tượng Heywood không thấy xuất hiện. Kiểm định tính bền vững của mô hình bằng phương pháp Bootstrap với số lượng mẫu lặp lại N = 1.500. Kết quả cho thấy độ chệch tuy có xuất hiện nhưng không nhiều, do vậy các ước lượng trong mô hình là có thể tin cậy. Hình 3: Kết quả SEM (chuẩn hóa) mô hình nghiên cứu Science & Technology Development, Vol 17, No.Q3-2014 Trang 56 Bảng 3: Kết quả kiểm định giả thuyết bằng SEM Tương quan Chưa chuẩn hóa Chuẩn hóa Kết luận Biến tác động Biến bị tác động Ước lượng S.E. C.R. P Ước lượng Bao bì sản phẩm Tài trợ ,925 ,086 10,752 *** ,645 Chấp nhận H9c Bao bì sản phẩm Quảng cáo ,986 ,088 11,244 *** ,695 Chấp nhận H9a’ Bao bì sản phẩm Độ phủ bán hàng ,431 ,071 6,072 *** ,320 Chấp nhận H9b’ Quảng cáo Khuyến mãi ,433 ,047 9,164 *** ,417 Chấp nhận H4c Tài trợ Khuyến mãi ,376 ,045 8,309 *** ,366 Chấp nhận H8c Độ phủ bán hàng Nhận biết thương hiệu ,317 ,039 8,044 *** ,399 Chấp nhận H6a Quảng cáo Nhận biết thương hiệu ,185 ,043 4,303 *** ,245 Chấp nhận H4a Độ phủ bán hàng Ấn tượng cửa hiệu -,142 ,038 -3,759 *** -,167 Chấp nhận H6c Khuyến mãi Nhận biết thương hiệu -,091 ,041 -2,233 ,026 -,125 Chấp nhận H7a Quảng cáo Ấn tượng cửa hiệu ,388 ,041 9,385 *** ,480 Chấp nhận H4b Tài trợ Liên tưởng thương hiệu ,011 ,042 ,261 ,794 ,011 Loại H8b Nhận biết thương hiệu Chất lượng cảm nhận ,182 ,051 3,556 *** ,164 Chấp nhận H1 Ấn tượng cửa hiệu Chất lượng cảm nhận ,080 ,048 1,678 ,093 ,077 Chấp nhận H5 Tài trợ Chất lượng cảm nhận ,148 ,047 3,180 ,001 ,178 Chấp nhận H8a’ Liên tưởng thương hiệu Chất lượng cảm nhận -,074 ,039 -1,885 ,059 -,085 Chấp nhận H10 Khuyến mãi Chất lượng cảm nhận ,142 ,048 2,956 ,003 ,175 Chấp nhận H7b Chất lượng cảm nhận Trung thành thương hiệu ,542 ,053 10,200 *** ,568 Chấp nhận H2 Liên tưởng thương hiệu Trung thành thương hiệu ,079 ,034 2,340 ,019 ,094 Chấp nhận H3 Độ phủ bán hàng Trung thành thương hiệu ,089 ,035 2,566 ,010 ,106 Chấp nhận H6b TẠP CHÍ PHÁT TRIỂN KH&CN, TẬP 17, SỐ Q3-2014 Trang 57 Kết quả kiểm định cho thấy: bao bì sản phẩm có ảnh hưởng tích cực đến quảng cáo (0,695), tài trợ (0,645) và độ phủ bán hàng (0,320), điều này hàm ý rằng khi bao bì phù hợp sẽ tạo thuận lợi cho công tác bán hàng và làm tăng hiệu quả quảng cáo, tài trợ; quảng cáo tăng lên không chỉ làm tăng nhận biết thương hiệu (0,245) mà còn làm tăng ấn tượng cửa hiệu (0,480) và hiệu quả khuyến mãi (0,417); khuyến mãi làm tăng chất lượng cảm nhận (0,175), nhưng lại làm giảm nhận biết thương hiệu (-0,125), điều này được lý giải rằng trong ngành nước giải khát khi khuyến mãi thường xuyên thì khách hàng có thể cảm nhận là chất lượng của thương hiệu tăng lên do được gia tăng lợi ích cũng như hình ảnh thương hiệu gắn kết với sản phẩm được dùng khuyến mãi, tuy nhiên chính điều này làm giảm (nhạt) những dấu hiệu nhận biết về thương hiệu trong tâm trí khách hàng; tài trợ mặc dù chưa thấy có mối quan hệ có ý nghĩa thống kê với liên tưởng thương hiệu, nhưng có tác động làm tăng chất lượng cảm nhận (0,178) để tăng lòng trung thành thương hiệu và góp phần làm tăng hiệu quả khuyến mãi (0,366); độ phủ bán hàng tăng lên sẽ làm tăng nhận biết (0,399) và trung thành thương hiệu (0,106), nhưng làm giảm ấn tượng cửa hiệu (-0,167), điều này được lý giải rằng khi mức độ bao phủ tăng lên thì sự đồng đều về hình ảnh cũng như chất lượng phục vụ, tính chuyên nghiệp của điểm bán giảm xuống nên hình ảnh cửa hiệu không như lúc đầu và có xu hướng giảm; nhận biết thương hiệu làm tăng chất lượng cảm nhận (0,164) trong khi liên tưởng thương hiệu có thể làm giảm nhẹ (- 0,085), điều này được lý giải là nếu khách hàng có quá nhiều liên tưởng tốt đẹp về thương hiệu trong khi chất lượng thực tế mang lại không như kỳ vọng dễ dẫn đến thất vọng làm cho chất lượng cảm nhận có thể giảm xuống; chất lượng cảm nhận có ảnh hưởng tích cực đến trung thành thương hiệu (0,568) cao hơn rất nhiều so với tác động của liên tưởng thương hiệu (0,094). Điều này hàm ý rằng cần tập trung làm tăng chất lượng cảm nhận thông qua làm tăng sự phù hợp hương, vị sản phẩm đáp ứng đúng nhu cầu khách hàng. 4. Kết luận và giải pháp khuyến nghị 4.1. Kết luận Nghiên cứu này đã xây dựng được mô hình giá trị thương hiệu trong ngành nước giải khát (soft-drinks). Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình giá trị thương hiệu gồm nhận biết thương hiệu, liên tưởng thương hiệu, chất lượng cảm nhận và trung thành thương hiệu. Phát hiện này có ý nghĩa làm tăng tính đại diện cho nghiên cứu trước cũng như bổ sung thêm một số điểm mới: chất lượng cảm nhận được đo lường bởi sự cảm nhận về hương, vị sản phẩm có được thông qua trải nghiệm sản phẩm thay vì cảm nhận chung chung; trung thành thương hiệu được bổ sung thêm biến đo lường mô tả lý do tạo sự trung thành. Nghiên cứu này cũng đã điều chỉnh một số thang đo đã có cho phù hợp ngành nước giải khát cũng như xây dựng thang đo khái niệm bao bì sản phẩm và tài trợ. Tất cả các thang đo đều được kiểm định để đảm bảo độ tin cậy và giá trị. Cuối cùng, kết quả cũng khám phá và kiểm định mối quan hệ giữa bao bì sản phẩm, ấn tượng cửa hiệu, độ phủ bán hàng, quảng cáo, tài trợ và khuyến mãi với nhau và giữa chúng với các thành phần giá trị thương hiệu; trong đó cần lưu ý là khuyến mãi tăng lên có thể làm giảm nhận biết thương hiệu, độ phủ bán hàng tăng lên có thể làm giảm ấn tượng cửa hiệu và sự liên tưởng thương hiệu quá mức, cho dù là liên tưởng tốt vẫn có thể làm giảm chất lượng cảm nhận. Những phát hiện từ nghiên cứu này có sự đóng góp ý nghĩa trong việc làm tăng sự hiểu biết về thương hiệu và mối quan hệ giữa một số yếu tố tiếp thị hỗn hợp phổ biến đối với các thành phần giá trị thương hiệu. Ngoài ra, quy trình, phương pháp được sử dụng và các thang đo được xây dựng có thể là nguồn tham khảo có giá trị cho một số Science & Technology Development, Vol 17, No.Q3-2014 Trang 58 nghiên cứu liên quan. Hơn nữa, theo Deliya (2012), Nielsen (2012) hay Euromonitor International (2013) thì nước giải khát thuộc ngành hàng tiêu dùng nhanh (FMCG) và chiếm thị phần lớn nhất nên có thể có tính đại diện cho ngành này. Do vậy, kết quả nghiên cứu cũng có thể được xem xét sử dụng trong các ngành hàng khác thuộc hàng tiêu dùng nhanh. 4.2. Giải pháp khuyến nghị Theo kết quả nghiên cứu, một số khuyến nghị với các quản trị viên thương hiệu tại công ty nước giải khát như sau: Bao bì có vai trò rất quan trọng, bao gồm dùng để nhận diện thương hiệu, tạo hình ảnh và thu hút khách hàng, do đó cần chú trọng công tác bao bì sản phẩm để tăng hiệu quả quảng cáo, tài trợ và độ phủ bán hàng để tăng giá trị thương hiệu, cụ thể là đa dạng chất liệu, kích cỡ bao bì và thiết kế nhãn mác bắt mắt với thông tin truyền đạt thể hiện lợi ích chức năng và lợi ích cảm tính; Đẩy mạnh quảng cáo để tăng nhận biết thương hiệu, tăng ấn tượng cửa hiệu và hiệu quả khuyến mãi, từ đó làm tăng chất lượng cảm nhận để tăng lòng trung thành thương hiệu. Cụ thể, các hoạt động quảng cáo có thể thực hiện đa dạng từ quảng cáo trên truyền hình, báo, internet và tại điểm bán với thông điệp nhấn mạnh lợi ích chức năng và lợi ích cảm tính của thương hiệu. Tuy nhiên, thông điệp truyền thông phải có cơ sở, tránh tạo sự liên tưởng về thương hiệu quá mức có thể tạo sự thất vọng cho khách hàng khi tiêu dùng sản phẩm; Tài trợ là hoạt động tiếp thị cần thiết nên được tổ chức định kỳ nhằm làm tăng chất lượng cảm nhận của thương hiệu để tăng trung thành thương hiệu cũng như tăng hiệu quả khuyến mãi; Khuyến mãi là cần thiết, nhưng không nên tổ chức thường xuyên và cần thay đổi liên tục loại quà tặng. Hơn nữa, truyền thông về khuyến mãi không nên quá tập trung vào quà tặng dễ dẫn đến làm nhạt đi các dấu hiệu nhận biết thương hiệu; Đẩy mạnh tăng độ phủ là cần thiết, tuy nhiên cần lưu ý giữ hình ảnh thương hiệu. Giải pháp là phân loại cửa hàng bán, cân đối ngân sách để hỗ trợ thiết kế quầy, kệ, bảng hiệu cho cửa hiệu cũng như thường xuyên thăm viếng để trưng bày lại hàng và bổ sung hàng mới; Ngoài ra, các công ty liên quan (nghiên cứu thị trường, tư vấn thương hiệu, quảng cáo,...) có thể sử dụng thang đo lường các thành phần giá trị thương hiệu để đo lường hiệu quả xây dựng thương hiệu. Phương pháp là dùng thang đo Likert 5 hoặc 7 điểm dựa vào các biến quan sát của thang đo để thiết kế bảng câu hỏi khảo sát khách hàng, sau đó dùng phương pháp thống kê tính điểm trung bình để kết luận mức độ hiệu quả trong việc làm tăng các thành phần giá trị thương hiệu. TÀI LIỆU THAM KHẢO [1]. Aaker, D.A. (1991), Managing Brand Equity, Free Press, NY. [2]. Agariya, Johari, Sharma, Chandraul and Singh (2012), The Role of Packaging in Brand Communication, International Journal of Scientific and Engineering Research, 3 (2), 1-13. [3]. Amoako, Dartey-Baah, Dzogbenuku and Junior (2012), The effect of sponsorship on marketing communication performance: A case study of Airtel Ghana, African TẠP CHÍ PHÁT TRIỂN KH&CN, TẬP 17, SỐ Q3-2014 Trang 59 Journal of Marketing Management, 4(2), 65-79. [4]. Arens, F.W.(1996), Contemporary Advertising, Mcgraw-Hill Higher Education, USA. [5]. Atilgan, Aksoy, and Akinci (2005), Deteminants of the bran equity- a verification approach in the beverage industry in Turkey, Marketing Intelligence and Planning, 23(3), 237-248. [6]. Bentler, P.M. and Bonett, D.G. (1980), Significance tests and goodness of fit in the analysis of covariance structures, Psychological Bulletin, 88(3), 588-606. [7]. Brassington, F. and Pettit, S. (1997), Principks of Marketing, Pitman Publishing, London. [8]. Carmines, E. and McIver, J.(1981), Analyzing models with unobserved variables: analysis of covariance, Sage Publications, CA. [9]. Cornwell (1995), Sponsorship-linked Marketing Development, Sport Marketing Quarterly, 12(4),13-24. [10]. Churchill, G.A. (1979), A Paradigm for developing better measures of marketing constructs, Journal of Marketing Research, 16, 64-73. [11]. Deliya M.M. and Parmar B.J. (2012), Role of Packaging on Consumer Nuying Behavior-Patan Distric, Global Journal of Management and Business Research, 12(10), 49-67. [12]. Deliya, M.M.(2012), Consumer Behavior Towards The New Packaging Of FMCG Products, National Monthly Refereed Journal of Research in Commerce and Management, 1(11), 199-211. [13]. Euromonitor International (2013), Soft Drinks in Vietnam. [14]. Gerbing, W.D. and Anderson, J.C.(1988), An update paradism for scale development incorporating unidimensionality and its assessments, Journal of Marketing Research, 25(2), 186-192. [15]. Hair, Black, Babin, Anderson and Tatham (2006), Multivariate Data Analysis, Prentice Hall, NJ. [16]. Hilgenkamp H. and Shanteau J.(2010), Functional Measurement Analysis of Brand Equity: Does Brand Name affect Perceptions of Quality?, Psicolo1gica, 31, 561-575. [17]. Iranzadeh, S, Norouzi, D. and Heravi, S.B.(2012), Survey on the Effects of Marketing Communications on Brand Equity, American Journal of Scientific Research, 49(2012), 82-90. [18]. Jabnoun, N. and Al-Tamimi, H.A.H.(2003), Measuring perceived quality at UAE commercial banks, International Journal of Quality and Reliability Management, 20(4), 458-472. [19]. Keller, K.L.(1993), Conceptualizing, Measuring, and Managing Custommer- Based Brand Equity, Journal of Marketing, 57(01/1993), 1-22. [20]. Kotler, P.(1994), Marketing Management, Prentice Hall, NJ. [21]. Nielsen (2012), Consumer Confidence Survey and Retail Audit, 04/2012. [22]. Nunnally, J.C. and Bernstein I.H.(1994), Psychometric Theory, McGraw-Hill, NY. [23]. Nguyen, Tho D, Barrett, Nigel, J. and Miller, Kenneth, E.(2011), Brand loyalty in emerging market, Marketing Intelligence and Planning, 29(3),222-232. [24]. Nguyễn Đình Thọ (2011), Phương pháp nghiên cứu khoa học trong kinh doanh: Thiết kế và thực hiện, NXB Lao động-Xã hội, TP.HCM. [25]. Nguyễn Đình Thọ và Nguyễn Thị Mai Trang (2011), Nghiên cứu khoa học Marketing: Ứng dụng mô hình cấu trúc tuyến tính SEM, NXB Lao động, TP.HCM. [26]. Oliver, R.L.(1997), Satisfaction: A Behavioral Perspective on the Consumer, McGraw-Hill, NY. Science & Technology Development, Vol 17, No.Q3-2014 Trang 60 [27]. Poggi and D’Errico (2010), Cognitive Modelling of Human Social Signals, In Proceedings of SSPW 2010-Social signal Processing Workshop, ACM, Sheridan Press, NY. [28]. Srivastava, R.K.& Shocker, A.D.(1991), Brand equity: a perspective on its meaning and measurement, Working Paper Series, Report No.91-124, MA:Marketing Science Institute, Cambridge. [29]. Steiger,J.H.(1990), Structural Modeling Evaluation and Modification: An Interval Estimation Approach, Multivariate Behavioral Research, 25,175. [30]. Theofilu A., Ventoura-Neokosmidi Z. and Neokosmidis I. (2008), Measuring Sponsorship Effects on Consumer Purchasing Intentions, Oxford Journal, 6(1), 108-121. [31]. Villarejo-Ramos, A.F. and Sanchez- Franco, M.J.(2005), The Impact of Marketing Communication and Price Promotion on Brand Equity, Brand Management, 12(6), 431-444. [32]. Yoo, B, Donthu, N. and Lee, S.(2000), An Examination of Selected Marketing Mix Elements and Brand Equity, Journal of the Academy of Marketing Science, 28(2), 195-211. [33]. Yoo, B. and Donthu, N.(2001), Developing and Validating a Multidimensional Consumer-Based Brand Equity Scale, Journal of Business Research, 52, 1-14. [34]. Zeithaml, V.A.(1988), Consumer perceptions of price, quality, and value: A means-end model and synthesis of evidence, Journal of Marketing, 52(July), 2-22.
File đính kèm:
anh_huong_cua_tiep_thi_den_cac_thanh_phan_gia_tri_thuong_hie.pdf